Za główne przyczyny ogniskowego uszkodzenia mózgu uznaje się udary, urazy i guzy mózgu. Do najczęstszych objawów (skutków) zalicza się niedowłady, głównie spastyczne, z towarzyszącymi im zaburzeniami wyższych czynności nerwowych. Jeżeli proces chorobowy nie postępuje, a stan pacjenta się ustabilizował, późniejszy przebieg zaburzeń ruchowych ma wiele cech wspólnych. Okres przewlekły (tj. ok. 1 rok od incydentu) dość często objawia się podobnymi u większości pacjentów ubytkami ruchowymi. Przywiedzeniowo-zgięciowe ułożenie kończyny górnej i wyprostne kończyny dolnej sprzyjają w warunkach nieczynności ruchowej tworzeniu się przykurczy i zmian troficznych w zablokowanych stawach. Aby niwelować skutki porażenia mięśniowego, kluczowe wydaje się stosowanie kompleksowej i systematycznej rehabilitacji. Każdy proces usprawniania wymaga indywidualnego podejścia do pacjenta w oparciu o rzetelne badanie.

• Dokładne i cierpliwe zebranie informacji na temat pacjenta i jego zdarzenia pozwoli na ustalenie postawienie wstępnej hipotezy klinicznej
• Podstawowe dane personalne (wiek, zawód, aktywność fizyczne przed zdarzeniem)
• Okoliczności zdarzenia (data, lęk, zdenerwowania, aktywność fi zyczna)
• Choroby przebyte i współistniejące
• Aktualne dolegliwości (ból, strona porażona)
• Dotychczasowe leczenie (szpitalne, ambulatoryjne, przyjmowane leki)
• Przebyte wypadki, urazy, zabiegi w ostatnim czasie
• Oczekiwania pacjenta (wiedza na temat schorzenia)

• Ogólna ocena stanu funkcjonalnego pacjenta, to, w jaki sposób się porusza czy używa zaopatrzenia ortopedycznego, pozwala stworzyć „profil” pacjenta. Ocena podstawowych funkcji czynności dnia codziennego, czy korzysta z pomocy drugiej osoby, ocena sylwetki dają możliwość opracowania priorytetowych działań procesu rehabilitacji. W tej sekcji badania warto dokonać pomiaru tętna i ciśnienia krwi
• Ocena stanu umysłowego – orientacja pacjenta co do własnej osoby pozwoli na lepszą współpracę z terapeutą (skala MMSE, test zegara)
• Ocena mowy – afazja, dyzartria, dysfonia (w razie potrzeby konsultacja logopedy);
• Czynności ruchowe: ocena funkcjonalna kończyny górnej i dolnej, ułożenie spoczynkowe kończyn
• Ocena napięcia mięśniowego (skala Ashworth). Badanie polega na wykonaniu ruchu biernego
  0 – brak zwiększonego napięcia mięśniowego
  1 – niewielkie zwiększenie napięcia powodujące „przytrzymanie” podczas poruszania kończyną w kierunku zgięcia − wyprostu
  2 – bardziej zaznaczone ograniczenie zgięcia, ale kończyna prostuje się i zgina zɇłatwością
  3 – znaczne zwiększenie napięcia, ruch bierny trudny do wykonania
  4 – kończyna unieruchomiona w zgięciu lub w wyproście
• Zborność ruchów – móżdżkowa koordynacja czynności, np. nos – palec – nos
• Ruchy naprzemienne – próba na szybkość ruchów, tupanie nogami, przebieranie palcami
• Siła mięśniowa – ruchy czynne, czynne z oporem (skala Lovetta)
• Ocena zakresów ruchu – ruchy czynne i bierne. Ocena stabilność barku i wielkość szpary stawowej stawu ramiennego. Ocena funkcji chwytnej dłoni. Ocena stopy i jej zdolności podporowej
• Odruchy głębokie:
  – Wzmożenie odruchu – uszkodzenie ośrodkowego neuronu ruchowego
  – Osłabienie odosobnione odruchów – świadczy o uszkodzeniu neuronu obwodowego lub korzenia nerwu
  – Kończyna górna: odruch promieniowy, odruch zeɇ ścięgna m. dwugłowego i trójgłowego ramienia
  – Kończyna dolna: odruch skokowy, odruch kolanowy

• Czucie powierzchowne (ból, dotyk, temperatura)
• Czucie głębokie (wibracja, ułożenie, ruch)
• Ocena chodu i postawy ciała: długość i symetryczność kroków, współpraca kończyn górnych, odległość między stopami, wysokie unoszenia kolan
• Ocena stabilność postawy stojącej i siedzącej

• Radiologiczne
• Laboratoryjne
• Elektrofi zjologiczne

Interpretacja dolegliwości pacjenta
Tworzenie hipotezy i rozpoznania różnicowego
Weryfikacja hipotezy podczas badania neurologicznego

• Stan choroby (ostry, podostry, przewlekły)
• Czy pacjent jest samodzielny i w jakim stopniu
• Oczekiwania pacjenta
• Możliwości pacjenta
• Ograniczenia funkcjonalne (ruch funkcja, postawa)
• Ograniczeni strukturalne (zniekształcenia kośćca)
• Patologiczne odruchy piramidowe (objaw Babińskiego)

Opracowanie:
Bartosz Pańczyszak, Katarzyna Bogacz, Aleksandra Skomudek, Marcin Krajczy, Jacek Łuniewski, Jan Szczegielniak