Badanie diagnostyczne w chorobach onkologicznych powinno polegać na dokładnym i celowanym przeprowadzeniu wywiadu z pacjentem oraz przeprowadzeniu badania fizykalnego.
WYWIAD
Powinien dostarczyć informacji o ryzyku wystąpienia choroby nowotworowej, wieku pacjenta, wykonywanym zawodzie, obrzękach, współistniejącej chorobie, bólu, dotychczasowym leczeniu, oddziaływaniu środowiska zewnętrznego, nawykach żywieniowych, stosowaniu używek, występowaniu w rodzinie chorób nowotworowych.
Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia towarzyszących objawów niepożądanych, mających wpływ na podjęcie działań fizjoterapeutycznych, w postaci:
- uszkodzenia szpiku kostnego (małopłytkowość, granulocytopenia),
- nudności i wymiotów,
- uszkodzenia przewodu pokarmowego (zapalenie błony śluzowej jelit), • uszkodzenia układu moczowego,
- uszkodzenia serca i naczyń (kardiomiopatia, zmiany zakrzepowe),
- uszkodzenia układu nerwowego (encefalopatia, polineuropatia),
- uszkodzenia układu oddechowego (pneumotoksyczność),
- uszkodzenia skóry i jej przydatków (łysienie).
BADANIE FIZYKALNE
Ukierunkowane na oglądanie i badanie palpacyjne:
- ogólna ocena wyglądu (twarzy, postawy ciała, układu ruchu, harmonii ruchu),
- lokalizacja obrzęku (dystalnie, proksymalnie),
- blizny,
- amputacje,
- cysty limfatyczne,
- grzybice, egzemy, uszkodzenia skóry, zmiany paznokci,
- ślady od ucisku,
- objawy neurologiczne (parestezje, ból, atrofie),
- zmiany w zabarwieniu tkanki skórnej mogące świadczyć o:
- zabarwienie czerwone – stan zapalny naczyń chłonnych, stan zapalny żył, grzybice, alergie, egzemy skórne,
- zabarwienie niebieskie – angiosarkoma, niewydolność żylna, choroby sercowo-płucne,
- zabarwienie brązowe – niewydolność żylna II i III stadium, zwłóknienie po radioterapii, znamiona, np. czerniak skóry.
OCENA PALPACYJNA
Związana jest z oceną konsystencji obrzęku (miękki, twardy); objaw Stemmera (czyli niemożność uchwycenia i uniesienia fałdu skóry na nodze lub ręce), test fałdu.
Ocena sprawności i wydolności fizycznej (z wykorzystaniem indeksu Karnofskiego, testu 6-minutowego marszu, testu na cykloergometrze rowerowym lub bieżni ruchomej), ocena ruchomości, stopnia sprawności wg Zubroda, osłabie- nia siły mięśniowej, niedowładów lub porażeń mięśni, czynności układu oddechowego, obrzęku chłonnego.
OCENA STOPNIA SPRAWNOŚCI WG ZUBRODA
| Stopień sprawności | Poziom sprawności |
| 0 | Sprawność prawidłowa, zdolność samodzielnego wykonywania codziennych czynności |
| 1 | Obecność objawów choroby, możliwość chodzenia i wykonywania lekkiej pracy |
| 2 | Zdolność do wykonywania czynności osobistych, niezdolność do pracy, konieczność spędzenia w łóżku ponad połowy dnia |
| 3 | Ograniczona zdolność wykonywania czynności osobistych, konieczność spędzania w łóżku ponad połowy dnia |
| 4 | Konieczność opieki osoby drugiej, konieczność spędzenia w łóżku całego dnia |
| 5 | Zgon |
STOPNIE WYDOLNOŚCI FIZYCZNEJ
| Stopień wydolności fizycznej | MET | Możliwości funkcjonalne |
| Mały | Poniżej 4 MET | Poruszanie się po domu, częsty odpoczynek |
| Średni | 4-7 MET | Rekreacja, praca zawodowa |
| Duży | 8-10 MET | Umiarkowany wysiłek, praca zawodowa |
| Bardzo duży | 10-15 MET | Duży wysiłek, praca zawodowa |
SKALA SPRAWNOŚCI KARNOFSKY’EGO
| 100 | Prawidłowa aktywność fizyczna, nie ma dolegliwości, nie ma oznak choroby nowotworowej |
| 90 | Nieznaczne upośledzenie aktywności fizycznej i wydolności wysiłkowej |
| 80 | Utrzymanie zwykłej aktywności fizycznej wymaga wysiłku, znacznie ograniczona wydolność |
| 70 | Niezdolny do normalnej aktywności, samoobsługujący się |
| 60 | Okresowo potrzebna pomoc, lecz w zasadzie samoobsługujący się |
| 50 | Potrzebna stała pomoc i opieka, w tym częsta pomoc lekarska |
| 40 | Chory praktycznie leżący, wymaga opieki specjalistycznej |
| 30 | Chory obłożnie leżący, konieczna wykwalifikowana opieka pielęgniarska |
| 20 | Chory w stanie ciężkim, konieczna hospitalizacja i intensywne leczenie podtrzymujące |
| 10 | Stan terminalny (agonalny) |
| 0 | Zgon |
Do określenia rozmiaru obrzęku chłonnego wykorzystuje się pomiar obwodów i objętości kończyn. Pomiar obwodów wykonuje się na określonych poziomach. Natomiast rozmiar obrzęku obliczany jest na postawie różnicy średnich obwodów kończyny obrzękniętej w odniesieniu do kończyny nieobrzękniętej. Pomiar objętości wykonywany jest z wykorzystaniem pojemnika wypełnionego wodą – określa się poziom wypartej cieczy, a następnie oblicza się procentową różnicę objętości kończyny obrzękniętej w odniesieniu do kończyny nieobrzękniętej.
V = pole podstawy x wysokość
Vol% = (Vo – Vno/Vno) 100%
Vo – objętość kończyny obrzękniętej
Vno – objętość kończyny nieobrzękniętej
ROZMIAR OBRZĘKU CHŁONNEGO
| Średnia różnica obwodów (cm) | Rozmiar obrzęku chłonnego | Różnice objętości (%) |
| 2-4 | Obrzęk nieznaczny | 10-20 |
| 4-6 | Obrzęk umiarkowany | 20-40 |
| powyżej 6 | Obrzęk znaczny | powyżej 40 |
Opracowanie:
Aleksandra Skomudek, Katarzyna Bogacz, Jan Szczegielniak
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera już dziś!
