BADANIE PODMIOTOWE, CZYLI WYWIAD (ANAMNESIS)
Zadaniem wywiadu jest zebranie od pacjenta ogólnych informacji na temat dolegliwości chorobowych. Badanie podmiotowe powinno składać się z wywiadu osobowego, chorobowego oraz socjalnego. Umiejętnie przeprowadzony wywiad umożliwia wytyczenie kierunku dalszych działań dla fizjoterapeuty.
INFORMACJE DOTYCZĄCE PACJENTA
- Sytuacja rodzinna − żyje samotnie, mieszka z kimś, żyje z dziećmi w domu, posiada mieszkanie/dom, jest pod opieką instytucji (DPS, ZOL), bezdomny
- Miejsce (miasto, wieś) zamieszkania chorego
- Miejsce pracy i zawód (np. praca przy azbeście − międzybłoniak złośliwy)
- Palenie papierosów (sześciokrotnie zwiększa ryzyko narażenia nowotworowego, przewlekła obturacyjna choroba płuc)
- Picie alkoholu (zachłystowe zapalenie płuc)
- Przyjmowanie narkotyków
- Możliwość urazów klatki piersiowej (duszność, ból w klatce piersiowej w wyniku złamania żeber, odma, krwiak śródpiersiowy)
- Ewentualna przeszłość nowotworowa i leczenie onkologiczne
- Obecne lub przebyte inne choroby oraz przyjmowane leki (np.osteoporoza, serce płucne)
- Choroby na tle genetycznym w rodzinie
AKTUALNE DOLEGLIWOŚCI
- Kaszel
- Wykrztuszanie
- Krwioplucie
- Duszność
- Chrypka
- Ból, jego charakter oraz miejsca (parestezje, ból punktowy etc.)
- Czas, kiedy pojawiły się zgłaszane dolegliwości
- Czynnik sprawczy (może być nieuchwytny)
- Liczba podobnych incydentów w przeszłości
- Inne dolegliwości
- Ogólny stanu zdrowia
- U kobiet wywiad ginekologiczny
AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA
W wywiadzie istotne jest uzyskanie informacji na temat aktywności fizycznej.
- Standardowa aktywność fizyczna w życiu codziennym i zawodowym
- Czy pacjent uprawia jakiś konkretny sport? Jeśli tak, to jaki?
- Subiektywne ograniczenia w codziennym życiu:
- Brak, umiarkowane, znaczne
- Ubieranie i rozbieranie się, higiena osobista, prace domowe, wchodzenie po schodach, zakupy, praca
NARKOTYKI
W przypadku przyjęcia narkotyków należy pamiętać, że oznaką przedawkowania są silne zaburzenia układu oddychania, zaburzenia pracy serca oraz duże ryzyko śmierci. Taka osoba wymaga natychmiastowej pomocy lekarza.
LEKI
Prawie 7% szkodliwych reakcji leków na organizm związanych jest z niepożądanym działaniem na układ oddechowy. Są wśród nich zarówno reakcje łagodne, jak i zespoły kliniczne wymagające szybkiej interwencji.
Do farmaceutyków najczęściej powodujących niepożądane odpowiedzi ze strony układu oddechowego należą niektóre leki stosowane w chorobach kardiologicznych, ale i leki przeciwnowotworowe oraz coraz powszechniej przyjmowane nie- sterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Przede wszystkim są to leki szeroko stosowane w kardiologii, jak inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I), beta-blokery czy amiodaron, jeden z częściej przepisywanych leków antyarytmicznych. Oczy- wiście należy zaznaczyć, że oczekiwane działanie terapeutyczne wymienionych wyżej leków jest nie do przecenienia.
Kolejną grupą leków, na konto których wpisują się działania niepożądane ze strony układu oddechowego, są leki przeciwnowotworowe zwane cytostatykami.
KASZEL
Kaszel jest to nagły wydech spowodowany przez skurcz przepony i mięśni wydechowych. Powstaje wskutek drażnienia receptorów błony śluzowej tchawicy, oskrzeli oraz podobnych receptorów opłucnej ściennej i niektórych struktur śródpiersia.
Jest charakterystycznym objawem wielu chorób układu oddechowego, może on jednak być także objawem niewydolności krążenia (przewlekły nieżyt oskrzeli).
PRZYCZYNY:
- Ostre infekcje – zapalenie tchawicy, oskrzeli, płuc
- Przewlekły zespół kaszlu z górnych dróg oddechowych wtórny do chorób nosa i zatok przynosowych (dawniej zespół spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła)
- Przewlekłe zapalenie oskrzeli – przewlekły kaszel ze skąpym odkrztuszaniem, trwający co najmniej 3 miesiące w roku przez 2 kolejne lata
- Nowotwór oskrzela
- Astma kaszlowa
- Rozstrzenie oskrzeli
- Ciało obce w oskrzelach
- Choroba refluksowa przełyku
- Odma opłucnowa
- Niewydolność lewokomorowa
- Kaszel po lekach (inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę)
Kaszel niepowodujący odkrztuszania wydzieliny nazywamy suchym, czyli nie- skutecznym, a kaszel powodujący odkrztuszanie − wilgotnym, czyli skutecznym. Kaszel może występować z dusznością lub ograniczać się do godzin porannych, lub występować nocą.
WYKRZTUSZANIE
W razie skarg na odkrztuszanie wydzieliny, pytamy o jej wygląd, woń i ilość dobową. Dużą ilość śluzowo-ropnej, cuchnącej wydzieliny odkrztusza chory w przypadku rozstrzeni oskrzeli, ropnej w ropniu płuc, a niewielką ilość gęstej, śluzowej pod koniec napadu astmy oskrzelowej.
W przypadku POChP ilość wyksztuszonej plwociny jest przeważnie skąpa, a wykrztuszanie jest utrudnione ze względu na jej dużą lepkość. Objawy te występują przewlekle i narastają z upływem czasu. W POChP pacjenci często skarżą się na świsty w klatce piersiowej. Świsty nie są swoistym objawem. Pojawiają się one w wyniku zawirowań powietrza przepływającego przez zwężenia w dużych oskrzelach.
KRWIOPLUCIE
Ważną informacją jest również, czy chory nie zauważył domieszki krwi w plwocinie, co nazywamy krwiopluciem. Pojawia się ona w niektórych chorobach układu oddechowego, krążenia i skazach krwiotocznych. Dużą ilość odkrztuszanej krwi nazywamy krwotokiem płucnym.
KRWIOPLUCIE – PRZYCZYNY:
- Nowotwór płuca
- Gruźlica
- Rozstrzenie oskrzeli
- Zapalenie oskrzeli/płuc
- Zatorowość płucna
- Stenoza mitralna
- Skaza krwotoczna
- Zmiany w obrębie nosogardzieli
- Choroba refluksowa przełyku
DUSZNOŚĆ
Duszność należy do częstych skarg. Niekiedy trudno jest ustalić, czy jej przyczyną są zmiany w układzie oddechowym, czy w układzie krążenia, ponieważ duszność pochodzenia płucnego i duszność pochodzenia sercowego nierzadko się ze sobą kojarzą.
Chorego należy zapytać, czy odczuwalna duszność występuje tylko podczas mniejszych lub większych wysiłków fizycznych (duszność wysiłkowa), czy nawet wówczas, kiedy nie wykonuje on żadnej pracy (duszność spoczynkowa).
Istotna jest również informacja, w jakiej fazie oddychania przeważa uczucie duszności (duszność wdechowa, wydechowa, mieszana) oraz czy ma ona charakter napadowy (duszność napadowa). Duszność napadowa, pojawiająca się w nocy i połączona z uczuciem śmiertelnej trwogi, jest objawem niewydolności lewokomorowej, która nosi nazwę dychawicy sercowej. Jest to duszność wdechowa, w przeciwieństwie do napadowej duszności wydechowej, występującej w czasie napadu astmy oskrzelowej.
CHRYPKA
Utrzymująca się dłużej niż miesiąc wymaga oceny krtani przez laryngologa lub wykonania badań specjalistycznych w kierunku guza śródpiersia naciekającego nerw krtaniowy zwrotny.
Chrypka może być też spowodowana:
- Porażeniem nerwu krtaniowego zwrotnego
- Zmianami w obrębie strun głosowych
DOLEGLIWOŚCI BÓLOWE
Dolegliwości bólowe są następstwem zmian w tkankach klatki piersiowej lub chorób znajdujących się w narządach tych tkanek.
Silne, kłujące bóle nasilające się w czasie wdechu i kaszlu przemawiają za nie- którymi chorobami opłucnej. Bóle niezależne od ruchów oddechowych klatki piersiowej mogą być objawem zapalenia nerwów międzyżebrowych lub półpaśca. Nagły, gwałtowny ból w klatce piersiowej połączony z dusznością występuje w samoistnej odmie opłucnej lub w dużym zawale płuca.
Przyczynami bólów w klatce piersiowej mogą być również choroby serca (najczęściej choroba niedokrwienna serca), dużych naczyń, a także choroby śródpiersia.
Opracowanie:
Katarzyna Bogacz, Jan Szczegielniak




