• Testy rzepki (m.in. jej powierzchni stawowej)
• Testy określające rodzaj niestabilności, uszkodzenia danego więzadła oraz
• Testy łąkotkowe

Terapeuta staje z boku pacjenta leżącego tyłem, po przeciwnej stronie kończyny dolnej badanej, na wysokości stawu kolanowego. Badający chwyta kciukami oraz palcami wskazującymi obu rąk górną i dolną część rzepki. Potem kciukami przesuwa się rzepkę na boczny kłykieć kości udowej, następnie palcami wskazującymi przemieszcza się rzepkę w przeciwnym kierunku.

Aby zastosować test u osób bardziej wrażliwych, należy ruchy rzepki wykonywać tylko przy pomocy nałożonych na siebie kciuków, zmieniając stronę. W ten sposób bada się uniesioną tylną powierzchnię rzepki. W przypadku nadmiernej ruchomości stwierdza się tendencje do wiotkości oraz podwichnięć aparatu więzadłowego. Na skutek tarcia w stawie rzepkowo-udowym pojawiają się w trakcie ruchu trzaski, które mogą oznaczać chondromalację rzepki bądź zmiany zwyrodnieniowe.

Wykonuje się go, aby wskazać zmiany zwyrodnieniowe tylnej powierzchni rzepki. Test przeprowadza się w pozycji siedzącej z opuszczonymi podudziami. Terapeuta separuje kciukami rzepkę od strony bocznej i przyśrodkowej, powodując dywergencję (oddalenie się powierzchni stawowych). Jeżeli w trakcie ruchu rzepki dojdzie do złagodzenia objawów bólowych, świadczyć to będzie o zwężeniu szpary stawu rzepkowo-udowego. Podobny objaw ustąpienia lub złagodzenia dolegliwości bólowych pacjent może odczuć w czasie wchodzenia i schodzenia po schodach, a także w czasie przysiadu.

Pozycją wyjściową badanego jest leżenie tyłem. Pacjent unosi wyprostowaną kończynę dolną testowaną w górę. W przypadku gdy nie może on unieść kończyny samodzielnie, terapeuta stabilizuje obiema rękami ścięgno mięśnia czworogłowego uda (tuż przy rzepce), prosząc o powtórzenie ruchu. Test jest dodatni, gdy pacjent uniesie ustabilizowaną kończynę dolną, co wskazuje na uszkodzenie ścięgna mięśnia czworogłowego uda bądź zastarzałe złamanie rzepki.

Test wykonuje się przy wyprostowanym stawie kolanowym, rozluźnionych mięśniach uda, w pozycji leżenia tyłem. Badający spycha rzepkę do boku i poleca pacjentowi zgiąć staw kolanowy. Gdy występuje niestabilność rzepki, pojawiają się dolegliwości bólowe, niekiedy z towarzyszącym lękiem przed jej zwichnięciem. Testy niestabilności pomagają ustalić, które więzadło uległo uszkodzeniu i jaki jest rodzaj niestabilności. W diagnostyce klinicznej niestabilność kolana oceniana jest w stopniach. Ruch szufladkowy lub zwiększenie szpary stawowej 3-5 mm określa się 1+(+), 5-10 mm jako 2+(++), 10 mm i więcej jako 3+(+++).

Testy szufl adkowe wykonuje się u pacjenta leżącego tyłem, przy podudziu zgiętym do kąta 90°. Terapeuta, opierając się pośladkiem na stopie pacjenta, stabilizuje kończynę dolną badaną. Następnie obejmuje oburącz bliższą nasadę podudzia, przemieszczając jąɇdo przodu (test szufl adkowy przedni) lub do tyłu (test szufl adkowy tylny). Przemieszczenie uda względem piszczeli o więcej niż 5 mm i miękki opór końcowy mogą świadczyć o uszkodzeniu więzadła krzyżowego przedniego, dając dodatni wynik testu szufl adkowego przedniego. W teście tylnym podobnie, zbyt duża ruchomość piszczelowej może dowodzić uszkodzenia więzadła krzyżowego tylnego. Badanie dla powyższych więzadeł odbywa się w pozycji stopy. Dodając (do 15°) rotację zewnętrzną stopy – oceniamy niestabilność przednio-przyśrodkową, dodając (do 30°) rotację wewnętrzną stopy – niestabilność przednio-boczną. Należy pamiętać, że tuż po urazie wynik testu jest często ujemny, gdyż pacjent, odczuwając ból, odruchowo stawia opór. Ważnym elementem tego testu jest to, że należy go wykonywać na obie kończyny, ponieważ dopuszczalny jest niewielki ruch w stawie, jeżeli występuje także po drugiej stronie.

Test ocenia przyśrodkową i boczną stabilność stawu kolanowego, czyli bada więzadła poboczne stawu kolanowego (piszczelowe i strzałkowe). Dowolnie można zastosować dwa rodzaje wykonywania testu u pacjenta leżącego tyłem. Pierwszy polega na objęciu rękoma stawu pacjenta na wysokości podkolanowej. Dalszą nasadę podudzia stabilizuje się między przedramieniem a tułowiem. W tej pozycji odwodzimy i przywodzimy podudzie w stawie kolanowym. W drugim sposobie jedną ręką obejmuje się podchwytem dalszą nasadę kości udowej pacjenta po stronie zewnętrznej, a drugą dalszą nasadę podudzia od strony wewnętrznej, wykonując ruch odwodzenia podudzia. Wykonując ruch przywodzenia (test Böhlera-Krömera), zmienia się chwyt na podchwyt za nasadę dalszą podudzia (po stronie zewnętrznej) i nasadę dalszą uda (po stronie przyśrodkowej).

Pacjent leży na boku zdrowej kończyny dolnej, zgiętej w stawie biodrowym i kolanowym. Kończyna badana jest wyprostowana w niewielkiej rotacji wewnętrznej. Badający jedną ręką obejmuje udo, drugą – bliższą część podudzia, aby kciuk lub palec wskazujący dotykały głowy strzałki. Uszkodzenie przedniego więzadła krzyżowego powoduje brzuszne przesunięcie bliższej nasady kości piszczelowej. Zgięcie stawu kolanowego pod kątem ok. 30° spowoduje jej repozycje

U pacjenta leżącego przodem badana kończyna jest zgięta w stawie kolanowym pod kątem 90°. Terapeuta silnie stabilizuje kolanem udo, równocześnie naciskając rękoma na piętę, powodując kompresję przyśrodkowej i bocznej łąkotki. Następnie wykonuje się ruch rotacji zewnętrznej i wewnętrznej podudzia (test kompresyjno-rotacyjny). W drugim teście Apleya (test dystrakcyjno-rotacyjny) pacjent pozostaje w pozycji poprzedniej, z tąɇróżnicą, że badający wykonuje trakcję podudzia, równocześnie rotując na zewnątrz i do wewnątrz. Ból podczas rotacji zewnętrznej przemawia za uszkodzeniem łąkotki przyśrodkowej, a podczas rotacji wewnętrznej – za uszkodzeniem łąkotki bocznej. Objawy nie występują przy uszkodzeniu tylnego rogu łąkotki bocznej oraz przy napiętym aparacie więzadłowo-torebkowym.

Test wykonuje się u pacjenta w pozycji stojącej. Badany stara się bardziej obciążyć kończynę dolną testowaną, nieznacznie zgiętą w stawie kolanowym. Terapeuta stabilizuje swoją stopą stopę chorej kończyny dolnej. Pacjent minimalnie odrywa zdrową kończynę od podłoża, wykonując zewnętrzną i wewnętrzną rotację w stawie biodrowym. Powyższe pozycje będą wywoływać rotację podudzia chorej kończyny pod naciskiem masy ciała pacjenta. Wystąpienie bólu po stronie przyśrodkowej szpary stawowej przemawiać będzie za uszkodzeniem łąkotki przyśrodkowej, natomiast po stronie bocznej – łąkotki bocznej.

Objaw Payra bada się u pacjenta w siadzie skrzyżnym. Badający naciska na chory staw kolanowy, w przypadku uszkodzenia tylnego rogu łąkotki przyśrodkowej pojawia się ból.

Wykonuje się identycznie jak test szufl adkowy przedni. Jest on dodatni, gdy w trakcie słychać charakterystyczny trzask wraz z wyczuwalnym przeskokiem. Służy do badania przedniego więzadła krzyżowego iɇłąkotki przyśrodkowej. Przy badaniu, podczas uszkodzenia przedniego więzadła krzyżowego, gdy kość piszczelowa przesuwa się do przodu, kłykieć kości udowej przemieszcza się na tylny róg łąkotki przyśrodkowej. Mimo tego, że testy sąɇbardzo proste w wykonaniu, to ich diagnostyczna interpretacja jest bezcenna. Mnogość oraz różnorodność testów diagnostycznych stawu kolanowego daje fi zjoterapeucie możliwość wyboru oraz ich indywidualizacji.

Opracowanie:
Marcin Krajczy, Katarzyna Bogacz, Jacek Łuniewski, Bartosz Pańczyszak, Jan Szczegielniak