W ocenie układu nerwowo-mięśniowego po uszkodzeniu rdzenia kręgowego należy określić poziom ubytków ruchowych i czuciowych, korzystając ze standardowego opisu dermatomów i miotomów, zarówno w fazie ostrej, jak i przewlekłej choroby.

Czucie bada się obustronnie. Badamy ból i dotyk w obrębie 28 dermatomów, oceniając je w trzystopniowej skali:
0 – brak czucia,
1 – czucie zaburzone (osłabienie, przeczulica),
2 – czucie normalne.

Skala Frankela (5-stopniowa)
A – plegia kończyn i całkowity brak czucia,
B – poniżej poziomu urazu zachowane jedynie czucie,
C – poniżej poziomu urazu zachowane częściowo funkcje motoryczne,
D – poniżej poziomu urazu zachowana funkcja kończyn,
E – stan prawidłowy.

Skala ASIA (American Spinal Injury Association) oraz IMSOP (International Medical Society of Paraplegia)
1° – całkowite uszkodzenie rdzenia, brak czynności czuciowej i ruchowej w segmentach S4-S5,
2° – niecałkowite uszkodzenie rdzenia, brak czynności ruchowej przy zachowanym czuciu poniżej poziomu uszkodzenia (również w zakresie segmentu S4-S5),
3° – niecałkowite uszkodzenie rdzenia, zachowany ruch poniżej uszkodzenia, a siła najważniejszych mięśni osiąga poniżej 3 punktów w skali Lovetta,
4° – niecałkowite uszkodzenie rdzenia, zachowany ruch poniżej poziomu uszkodzenia, a siła najważniejszych mięśni osiąga 3 i więcej w skali Lovetta,
5° – prawidłowa czynność ruchowa i czuciowa.

1) uszkodzenia ogona końskiego (objawy występują po stronie przeciwnej do uszkodzenia i zaliczamy do nich: porażenie wiotkie, często w obrębie mięśni unerwianych przez nerw strzałkowy wspólny, silne bóle okolicy krzyżowej, zniesienie odruchu ze ścięgna Achillesa, całkowitą utratę czucia w obrębie obszarów unerwianych przez uszkodzone korzenie nerwowe, zaburzenia funkcji zwieracza odbytu i zwieracza pęcherza moczowego),

2) uszkodzenie stożka końcowego (rdzeniowego) (zaburzenie w obrębie zwie- raczy pęcherza moczowego i odbytnicy, co przejawia się nietrzymaniem moczu i kału; u mężczyzn powoduje impotencję; występują również zaburzenia czucia typu rozszczepiennego w okolicy narządów płciowych i odbytu),
3) mieszane uszkodzenie stożka i ogona końskiego (objawy wskazujące na zmiany w obu tych strukturach),
4) wstrząśnienie rdzenia kręgowego (objawy neurologiczne pojawiające się po urazie kręgosłupa poniżej miejsca uszkodzenia w ciągu kilku, kilkunastu minut lub godzin, zazwyczaj ustępujące,
5) wstrząs rdzeniowy (objawia się zupełnym zniesieniem przewodnictwa nerwowego – przede wszystkim z drogi piramidowej, z całkowitym zniesieniem czynności motorycznej, upośledzeniem wszystkich rodzajów czucia, zniesie- niem odruchów i porażeniem zwieraczy, a także porażeniem układu wegetatywnego),
6) całkowite przerwanie rdzenia (może objawiać się trwałym porażeniem czynności motorycznych, zaburzeniami czucia oraz zaburzeniami wegetatywnymi poniżej uszkodzenia rdzenia),
7) niecałkowite przerwanie rdzenia (może objawiać się trwałym porażeniem czynności motorycznych, zaburzeniami czucia oraz zaburzeniami wegetatywnymi poniżej uszkodzenia rdzenia),
8) zespół Browna-Séquarda:
a) po stronie uszkodzenia:
– niedowład piramidowy,
– zaburzenia czucia głębokiego i wibracji (jako uszkodzenia powrózków tylnych),
– przejściowa przeczulica powierzchowna (powstała w wyniku zwiększonej liczby bodźców przepływających przez przeciwstronną drogę rdzeniowo-wzgórzową),
– zaburzenia wegetatywne w postaci poszerzenia naczyń skóry, zaczerwienia skóry, braku pocenia się (uszkodzenie włókien naczynioruchowych w powrózkach bocznych),
b) po stronie przeciwnej niż uszkodzenie:
– brak czucia bólu i temperatury (uszkodzenie wstępujących włókien drogi rdzeniowo-wzgórzowej),
– obniżenie czucia dotyku (uszkodzenie wstępujących włókien drogi rdzeniowo-wzgórzowej),

9) zespół centralny rdzenia kręgowego (objawia się osłabieniem siły mięśniowej lub całkowitym porażeniem silnie zaznaczonym w kończynach górnych, występuje zatrzymanie moczu, w kończynach dolnych obserwuje się wygórowane odruchy ścięgniste oraz patologiczny odruch Babińskiego),
10) zespół przedni rdzenia kręgowego (objawia się natychmiastowym porażeniem poniżej uszkodzenia, a także niewielkimi zaburzeniami czucia bólu i dotyku, przy zachowanym czuciu głębokim i czuciu wibracji),
11) zespół tylny rdzenia kręgowego (objawia się niewielkimi niedowładami oraz silnym uczuciem bólu i palącymi parestezjami).

Na chód fizjologiczny składają się dwie fazy chodu: faza podporu (60%) i faza przenoszenia (40%). W każdej z faz chodu można wyróżnić 4 etapy.

Faza podporu:
1) kontakt pięty z podłożem (Initial Contact)
2) ekscentryczne hamowanie (Loading Response) 3) pełne obciążenie stopy (Mid Stance)
4) przetaczanie stopy (Terminal Stance)

Faza przenoszenia:
1) odbicie (propulsja) (Pre Swing)
2) przyspieszenie (Initial Swing)
3) przenoszenie właściwe (Mid Swing) 4) hamowanie (Terminal Swing)

Opracowanie:
Aleksandra Skomudek, Katarzyna Bogacz, Jan Szczegielniak