W przebiegu rehabilitacji konieczne jest wielokrotne badanie pacjenta w zakresie zależnym od programu rehabilitacji, jej etapu i stanu chorego. Badanie konieczne jest ponadto przed każdą próbą wysiłkową, przed zwiększeniem obciążenia wysiłkiem fizycznym lub poszerzeniem programu ćwiczeń, każdorazowo u chorych o podwyższonym ryzyku powikłań i niezwłocznie u chorego zgłaszającego dolegliwości.

• Tolerancja wysiłku fizycznego
• Główne dolegliwości ze strony układu krążenia
• Przebieg dotychczasowej rehabilitacji
• Aktualnie stosowane leki wpływające na układ krążenia
• Zaburzenia ze strony układu ruchu
• Choroby współistniejące (zwłaszcza cukrzyca leczona insuliną, zaburzenia hor- monalne, choroby układu nerwowego i narządu ruchu)
• Choroby przebyte (urazy narządu ruchu)
• Tryb życia i aktywność fizyczna w przeszłości
  Stan psychiczny

Zalety:

• Wysiłek fizjologiczny (marsz)
• Bezpośredni pomiar pracy w MET-ach
• Nie wymaga umiejętności jazdy rowerem

Wady:

•  Większe ryzyko urazu u osób z zaburzeniami równowagi

Zalety:

• Precyzja wyliczenia obciążeń dla treningu
• Lepszy dla chorych z małą tolerancją wysiłku, otyłością, zaburzeniami równo-
  wagi i chodu, mała praca kkg

Wady:

• Ręczne obliczanie wydatku energetycznego
• Wysiłek mniej fizjologiczny
• Zmęczenie mięśni ud

Niska: Szybkie męczenie się przy małych wysiłkach (< 3 MET)
Średnia: Bez dławicy piersiowej i codziennego zmęczenia (> 5 MET)
Wysoka: Bez dolegliwości przy dużych wysiłkach (> 10 MET)

W przypadku wykonywania próby wysiłkowej na bieżni ruchomej u pacjentów z przewidywaną dobrą tolerancją wysiłku najczęściej stosowany jest protokół Bruce’a, natomiast u osób z niską tolerancją wysiłku – zmodyfikowany protokół Naughtona. W przypadku próby na cykloergometrze badanie rozpoczyna się najczęściej od obciążenia 25 wat i zwiększa się je co 2 lub 3 minuty o kolejne 25 wat. U pacjentów z przewidywaną niską tolerancją wysiłku, np. u chorych z niewydolnością serca, obciążenie można zmieniać co 1 min o 12,5 wat. U pacjentów z dobrą tolerancją wysiłku można stosować próby „szybkie”, rozpoczynające się od obciążenia 20 wat, zwiększanego co 1 minutę o kolejne 20 wat. Bardziej przydatnymi mogą się okazać testy typu „ramp”, których istotą jest najczęściej szybka zmiana obciążenia (np. co 20-30 s), co umożliwia równomierny wzrost wykonywanej pracy dobrze korelujący ze wzrostem zużycia tlenu.

Kardiologiczne:

• BP (blood pressure) – ciśnienie tętnicze,
• EKG – zapis 12-odprowadzeniowy,
• HR (heart rate) – czynność serca,
• HRR (heart rate reserve) – rezerwa tętna (różnica HR przewidywalnego a osiągniętego),
• O2Pulse – (O2 uptake per heartbeat) – pochłanianie tlenu w przeliczeniu na częstość rytmu serca.

Podstawowe:

• VO2 (oxygen uptake) – pochłanianie tlenu,
• VO2/kg (O2 uptake/weight) – pochłanianie tlenu na jednostkę masy ciała,
• VCO2 (production CO2) – zawartość dwutlenku węgla w powietrzu wydychanym,
• RER = VCO2/VO2 – współczynnik wymiany oddechowej,
• VO2AT, VO2/kg AT – pochłanianie tlenu na progu beztlenowym (gdy RER = 1)

Jest to zabieg diagnostyczny wykorzystywany w medycynie przede wszystkim w celu rozpoznawania chorób serca. Badanie elektrokardiograficzne pozwala na wykrycie patologii w obrębie serca. Polega na ocenie impulsów elektrycznych, powstających i rozprzestrzeniających się w tzw. układzie bodźcoprzewodzącym serca.

24-godzinne monitorowanie EKG służy ocenie czynności elektrycznej serca przez całą dobę. Powinno się wykonać je przed rozpoczęciem kolejnego etapu rehabilitacji. Badanie to umożliwia rejestrację zaburzeń rytmu i przewodnictwa, ocenę pracy rozrusznika serca oraz nieprawidłowości w ukrwieniu mięśnia sercowego dzięki zastosowaniu wielogodzinnej rejestracji zapisu EKG w warunkach normalnej aktywności badanego.

Zwany także testem marszowym lub testem korytarzowym, test stosowany najczęściej do określenia tolerancji wysiłku u chorych na choroby układu oddechowego, określenia tolerancji wysiłku u chorych na choroby układu krążenia, określenia dystansu chromania przestankowego (WD, walking distance – odległość, gdy pojawiają się pierwsze dolegliwości i MWD, maximum walking distance – maksymalny odcinek marszu, które są też opisywane w literaturze jako odpowiednio: intermitent claudication index – ICD – i absolute claudication index – ACD.

Stanowi metodę łączącą test wysiłkowy z pomiarami gazów w powietrzu oddechowym.

Monitoruje się ciśnienie tętnicze, czynność serca, zmiany odcinka ST, wystąpienie zaburzeń rytmu i przewodzenia oraz analizuje gazy oddechowe. Test spiroergometryczny pozwala na całościową ocenę odpowiedzi na wysiłek układu oddechowego, krążenia, nerwowego, mięśni szkieletowych i psychiki. Za pomocą badania ergospirometrycznego można ocenić szereg parametrów, które w uproszczeniu dzieli się na wentylacyjne i kardiologiczne.

Przed każdym badaniem wykonywana jest spoczynkowa spirometria w celu oceny ewentualnej obturacji (pomiar FEV1/FVC i FEV1) oraz określenia pojemności życiowej płuc (vital capacity, VC).

Echokardiografia (echo serca) przezklatkowa, przezprzełykowa i dopplerowska – to metoda badania serca wykorzystująca zjawisko echa ultradźwięków (USG).

Echokardiografia to badanie nieinwazyjne, które pozwala ocenić budowę i działanie zastawek serca, dokonać pomiaru wielkości i pracy komór serca oraz zdiagnozować wady serca.

Każdy chory w trakcie I etapu rehabilitacji kardiologicznej powinien mieć wykonane przezklatkowe badanie echokardiograficzne.

W rehabilitacji przebiegającej bez powikłań badanie to powinno być powtórzone po upływie 6 miesięcy, a następnie wykonywane raz na 1 rok, do 2 lat. U pacjen- tów z upośledzoną funkcją lewej komory badanie należy powtórzyć pod koniec II etapu rehabilitacji. W przypadku szybkiego postępu choroby, pojawienia się nowych dolegliwości lub zmian w badaniu przedmiotowym, takich jak: stwierdze- nie po raz pierwszy klinicznych objawów niewydolności serca, podejrzenie płynu w worku osierdziowym, uniesienie odcinka ST w czasie testu wysiłkowego lub innych wskazań, badanie należy wykonywać częściej.

Stosuje się ją u osób z nieostrymi obrazami w celu dokładniejszej oceny zastawek lub wad serca oraz w poszukiwaniu skrzeplin. Do tego badania służy specjalna głowica umieszczona w giętkiej plastikowej rurce, którą wprowadza się w znieczuleniu miejscowym do przełyku blisko serca.

Stosuje się ją w celu dokładnej oceny struktury tętnicy wieńcowej, pomiaru jej zwężenia i określenia typu blaszki miażdżycowej. Badanie to wykonuje się w pracowni hemodynamicznej w pozycji leżącej.

Echokardiografię obciążeniową (wysiłkową lub farmakologiczną) wykonuje się u pacjentów zgodnie z zaleceniami i standardami PTK. Wybór metody obciążenia nie jest jednoznacznie określony. Echokardiografię farmakologiczną wykonuje się szczególnie u pacjentów z chorobami naczyń obwodowych, nieprawidłowościami ortopedycznymi, chorobami neurologicznymi oraz innymi współistniejącymi cho- robami uniemożliwiającymi badanie wysiłkowe.

Opracowanie:
Katarzyna Bogacz, Marcin Krajczy, Jacek Łuniewski, Aleksandra Skomudek, Jan Szczegielniak