BADANIE PRZESIEWOWE (SKRINING)

Oznacza badanie osób bez objawów choroby w celu wczesnego jej wykrycia i zmniejszenia umieralności na ten nowotwór

RAK PIERSI

Mammografia – należy wykonywać po 40. roku życia co dwa lata, czułość oceniana jest na 80%

RAK SZYJKI MACICY

Cytologia szyjki macicy – 1-3 badania należy wykonać co 12 miesięcy, jeśli wyniki są prawidłowe − co 36 miesięcy

RAK JELITA GRUBEGO

Badanie obecności krwi utajonej w kale – zalecane u osób po 50. roku życia – co 1-2 lata. Czułość szacowana na 50-70%

RAK GRUCZOŁU KROKOWEGO

Stężenie PSA w surowicy oraz badania per rectum zalecane u mężczyzn po 50. roku życia co roku

RAK PŁUCA

Zdjęcie RTG

NOWOTWÓR PIERSI

Jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet. W Polsce rocznie rejestruje się ok. 11 000 nowych przypadków tego nowotworu oraz 5000 zgonów z tego powodu. Polska należy do krajów o średnim współczynniku zachorowalności na raka piersi (30/100 000), ze średnim tempem wzrostu umieralności. U mężczyzn występuje z częstotliwością 100 razy mniejszą niż u kobiet.

CZYNNIKI RYZYKA:

• Rak piersi w wywiadzie – przebyty rak piersi ponad trzykrotnie zwiększa ryzyko zachorowania na drugiej piersi
• Obciążenia rodzinne – krewne I stopnia (matka, siostra, córka)
• Czynniki dziedziczne (BRCA1, BRCA2)
• Wiek – ryzyko wzrasta wraz z wiekiem, istotny wzrost po 50. r.ż.
• Czynniki hormonalne (wczesne pokwitanie, późna menopauza, poród)
• Promieniowanie jonizujące
• Czynniki dietetyczne

OBJAWY:

• Wyczuwany guz – 80% to zmiany niegroźne, najczęściej włókniakogruczolaki lub torbiele
• Wydzielina lub krwawienie z brodawki
• Ból piersi − rzadko jest objawem raka (najczęściej przyczynami są zakażenie i ropień)
• Twarde guzki w dole pachowym − mogą świadczyć o przerzutach do węzłów chłonnych
• Zaciągnięcie lub wgłobienie skóry piersi − może świadczyć o raku naciekającym sąsiednie tkanki
• Zaciągnięcie lub wgłobienie brodawki

ZAAWANSOWANIE KLINICZNE I PATOMORFOLOGICZNE

TNM (T – tumor, N – nodes, M – metastates)
T – oznacza wielkość guza oraz naciekanie innych, sąsiednich struktur
N – to węzły chłonne, ale tylko regionalne, znajdujące się w pośrednim sąsiedztwie
M – to przerzuty do dalszych węzłów chłonnych lub innych narządów

STADIA ZAAWANSOWANIA RAKA PIERSI:

Stadium 0 – guz nieinwazyjny, nie stwierdza się naciekania zdrowych tkanek Stadium I – guz jest nieinwazyjny, ale nadal niewielki (mniej niż 2 cm średnicy)
i żadne węzły nie są zajęte
Stadium II – guz jest inwazyjny i ma średnicę 2-5 cm albo jest mniejszy, ale zajęte są węzły pachowe po tej samej stronie ciała
Stadium III – guz ma ponad 5 cm średnicy lub jest mniejszy, ale obecne są:

• zajęcie węzłów chłonnych, węzły są przyrośnięte jeden do drugiego lub do sąsiednich tkanek
• zajęcie którejkolwiek z następujących struktur: skóra na piersi, ściana klatki piersiowej lub węzły chłonne piersiowe wewnętrzne

Stadium IV – nowotwór daje przerzuty do innych narządów (kości, płuca, wątroba) przez układ limfatyczny i krwionośny.

DIAGNOSTYKA

1. Badanie przedmiotowe
2. Obrazowanie:
   • Mammografia − metoda obrazowania nieprawidłowości występujących w piersi, wykorzystująca promienie rentgenowskie, obraz powstaje dzięki różnicy w stopniu pochłaniania energii promieni X przez różne tkanki zawierające dużo tłuszczu, które pochłaniają więcej energii
   • Ultrasonografia − jest dodatkowym badaniem umożliwiającym ocenę nietypowych zmian znalezionych w piersi, pozwala zróżnicować torbiel i struktury będące złośliwymi zmianami
   • Rezonans magnetyczny − wykonuje się w celu potwierdzenia wyników mammografii i ultrasonografii, badanie w obrazowaniu piersi z wszczepionymi implantami
   • Biopsja piersi (najczęściej pod kontrolą USG)

LECZENIE CHIRURGICZNE

• Zabieg oszczędzający – oprócz części gruczołu piersiowego usuwa się regionalne węzły chłonne pachowe, po operacji napromienia się okolicę wokół usuniętego guza
• Odjęcie piersi (amputacja, mastektomia) − usunięcie całego gruczołu sutkowego wraz z otaczającą skórą, brodawką i otoczką

LECZENIE CHIRURGICZNE

Mastektomia tzw. prosta − usuwany jest cały gruczoł piersiowy ze skórą, bro- dawką i otoczką, nie usuwa się natomiast węzłów chłonnych pachy.

Zmodyfikowana radykalna mastektomia sposobem Pateya − usuwane są te same struktury jak w mastektomii prostej oraz dodatkowo wszystkie węzły chłonne pachy i otaczające tkanki tłuszczowe.

Klasyczna radykalna mastektomia sposobem Halsteda − obecnie wykonywana rzadko, usuwane struktury jak w metodzie Pateya oraz dodatkowo mięsień piersiowy większy, pozostaje duża blizna i ograniczenia ruchomości.

FIZYCZNE NASTĘPSTWA LECZENIA RAKA PIERSI:

• Ograniczenie ruchomości w stawach obręczy barkowej ze strony operowanej
• Zmniejszenie siły mięśni
• Wady postawy (uniesienie lub obniżenie barku, przygarbienia, odstawanie łopatek)
• Obrzęk limfatyczny kończyny
• Długotrwały ból okolicy operowanej

Wszystkie te objawy są zmniejszane lub likwidowane przez zastosowanie metod szeroko pojętej rehabilitacji.

OBRZĘK LIMFATYCZNY

Obrzęk limfatyczny to obrzęk tkanek, którego przyczyną jest zastój chłonki wskutek wrodzonych wad lub nabytego uszkodzenia naczyń chłonnych. Zaburzenie odpływu związane jest z tym, że stężenie substancji obciążających układ limfa- tyczny w przestrzeni międzykomórkowej jest wyższe niż zdolność tego układu do przetransportowania ich do krwiobiegu. Jedną z najczęstszych przyczyn powstawania obrzęków limfatycznych jest choroba nowotworowa. Niewydolność układu limfatycznego w populacji chorych onkologicznych może występować jako skutek zajęcia lub ucisku naczyń, węzłów chłonnych przez proces chorobowy, powiększone narządy wewnętrzne oraz podwyższone ciśnienie w jamach ciała.