Odleżyna jest owrzodzeniem, które rozwija się u osób długotrwale leżących w wyniku przewlekłego ucisku lub tarcia skóry. Tworzy się głównie nad guzami kulszowymi lub w okolicy pięty. Inne częste okolice występowania odleżyn to: łokcie, kolana i okolice kostek. Mimo postępu w ostatnich latach w profilaktyce i metodach ich leczenia – nadal pozostają dużym problemem pielęgnacyjnym. Powikłania odleżyn wraz z innymi współistniejącymi czynnikami mogą przyczynić się nawet do śmierci chorego.

FAZY GOJENIA SIĘ ODLEŻYNY:

• Faza wysięku lub zapalenia
  • Procesy fagocytozy i uwalniane enzymów, które powodują oczyszczanie rany i usuwanie zniszczonych tkanek
• Faza ziarninowania lub wzrostu
  • Wzrost komórkowy zainicjowany dzięki tzw. mitogenom komórkowym uwal- nianym w procesach proteolizy
  • Wzmożona proliferacja naczyń (spowodowaną występującym w tym okresie obniżonym stężeniem tlenu)
• Faza epitelizacji lub naprawy
  • Naskórkowania
  • Przebudowy (bliznowacenie)

• Unieruchomienie
• Podeszły wiek
• Choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca lub choroba naczyń krwionośnych, wpływające na krążenie krwi
• Delikatna skóra
• Problemy z wypróżnianiem
• Niedożywienie

0 – Brak odleżyn
I – Blednące, odwracalne zaczerwienienie, lekki ucisk palcem powoduje zblednięcie, mikrokrążenie nie jest uszkodzone
II – Nieblednące pod wpływem ucisku palcem zaczerwienienie, mogą pojawić się zaczerwienienie naskórka, obrzęki, stan zapalny oraz pęcherze
III – Uszkodzenie skóry do granicy z tkanką podskórną, w dnie rany mogą występować żółte masy uszkodzonych tkanek lub ziarnina
IV –Uszkodzenie tkanki tłuszczowej podskórnej, dno rany pokrywa brunatna martwica
V – Odleżyna obejmuje mięśnie, kości, powięzi i stawy. Obecna jest czarna martwica

• Percepcja czucia – zdolność do konkretnego reagowania na dyskomfort związany z uciskiem (1-4 pkt)
• Wilgoć – stopień ekspozycji skóry na wilgoć (1-4 pkt)
• Aktywność – stopień aktywności fizycznej (1-4 pkt)
• Ruchliwość – zdolność do zmiany i kontrolowania pozycji ciała (1-4 pkt)
• Odżywianie – sposób spożywania pokarmów (1-4 pkt)
• Tarcie i ścieranie – zakres pomocy potrzebnej do poruszania się, stopień przesuwania się na łóżku lub w fotelu (1-3 pkt)

Najniższa możliwa całkowita punktacja wynosi 6, a najwyższa 23. Im niższy wynik, tym większe ryzyko rozwoju odleżyn. Osoby z wynikami punktowymi 15-18 nara- żone są na ryzyko rozwoju odleżyn, jeżeli występują u nich inne poważne czynniki ryzyka. Osoby z punktacją ≤ 9 narażone są na bardzo wysokie ryzyko wystąpie- nia odleżyn.

• Szczególną uwagę należy zwrócić na okolice ciała nad wystającymi elementami kostnymi, gdzie często tworzą się odleżyny
• Szukać zaczerwienionych miejsc, które nie bieleją po uciśnięciu, pęcherzy, owrzodzeń lub jam
• Stosować poduszki zmniejszające ucisk, piankowe wyściółki, materace zmniejszające ucisk itp.
• Zmieniać pozycję pacjenta minimum co 2 godziny
• Utrzymywać skórę czystą i suchą, szczególnie w miejscach intymnych
• Stosować kremy do ochrony skóry
• NIE masować obszarów owrzodzeń, ponieważ masowanie może uszkodzić tkankę podskórną.
• Posiłki muszą zawierać wymaganą ilość kalorii oraz białka
• Zapewnić odpowiednie dawki witamin i minerałów
• Zapewnić odpowiednie dzienne spożycie płynów w celu nawodnienia i zachęcać do jego przestrzegania. Stosować codzienne ćwiczenia

Algorytm TIME propagowany przez Polskie Towarzystwo Leczenia Ran obejmuje cztery zasadnicze strategie działania nachodzące na siebie i naprzemiennie stosowane.

Cel: oczyszczenie odleżyny z tkanki martwiczej oraz zanieczyszczeń i absorpcja wysięku.
Metody: dostępne metody w ramach usuwania tkanki martwiczej, regularnego oczyszczania odleżyny przy zmianie opatrunku, dostępne metody pochłaniania nadmiaru wysięku.

Cel: zapobieganie rozwojowi cech infekcji, ograniczenie zakresu infekcji.
Metody: zastosowanie adekwatnej metody usunięcia tkanki martwiczej, regularne oczyszczanie rany z użyciem antyseptyków, dobór odpowiedniego opatrunku.

Cel: kontrola wilgotności w ranie poprzez nawilżenie tkanek suchych lub ewaku- acja nadmiaru wysięku.
Metody: dobór opatrunku odpowiednio do rozległości i warunków panujących w ranie.

Cel: wspomaganie procesu naskórkowania, ochrona nowego naskórka i skóry wokół rany.
Metody: dobór odpowiedniego opatrunku – wspomagającego epitelizację lub zapewniającego ochronę nowego naskórka, zastosowanie preparatów nawilżających skórę zdrową lub ochraniających przed nadmiarem wilgoci i tarciem.