Zwyrodnienie szyjnego odcinka kręgosłupa w początkowej fazie najczęściej objawia się lokalnymi dolegliwościami bólowymi, mającymi tendencje do nasilania się przy napięciach, po wyziębieniu organizmu, potęgowanych przez zmęczenie lub różnorodne przeciążenia (np. długą jazdę samochodem). Bóle mogą wtedy mieć niestały charakter i ich pojawianie się zazwyczaj nie kojarzy się z konkretną przyczyną. Dolegliwościom bólowym towarzyszy zwykle ograniczenie zakresu ruchów. Organizm broni się przed drażnieniem receptorów bólowych lub włókien nerwowych poprzez przyjęcie takiej pozycji, w której najbardziej narażone elementy będą odciążone. Ceną jest nadmierne napięcie mięśniowe i przeciążanie pozostałych struktur kręgosłupa.

W chorobie zwyrodnieniowej szyjnego odcinka kręgosłupa często dochodzi do ucisku struktur nerwowych przez osteofity lub przemieszczający się dysk. Przepuklina jądra miażdżystego, będąca objawem zaawansowanego zwyrodnienia krążka międzykręgowego, przebija się zwykle przez tylno-boczną, najsłabszą część pierścienia włóknistego i trafia na początek korzenia nerwowego. Chory skarży się na ból i drętwienie promieniujące do barku, ramienia i ręki. Bólom towarzyszą osłabienie i zaniki mięśni objawiające się mniejszą pewnością chwytu, obniżeniem sprawności precyzyjnych ruchów palców lub utratą kontroli nad stawem ramiennym czy łokciowym.

Zanim ból zostanie przypisany patologii kręgosłupa szyjnego, należy wykluczyć inne pochodzenie dolegliwości. Bóle głowy należą do bardzo rozpowszechnionych objawów towarzyszących schorzeniom: mózgowia, ucha środkowego, oka, zatok, zębów, są popularną manifestacją nadciśnienia, występują przy chorobach serca, infekcjach, zatruciach pokarmowych czy schorzeniach metabolicznych, takich jak cukrzyca. Objawy te, jakkolwiek typowe dla niektórych form choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa, są często trudne do odróżnienia od patologii toczących się w tylnej części mózgowia lub zaburzeń pracy serca. Ataki zawrotów głowy mogą być spowodowane przez upośledzenie przepływu krwi przez tętnice kręgowe.

Częstym objawem są bóle głowy. Na szyjne pochodzenie bólów głowy wska- zują: umiejscowienie dolegliwości w okolicy potylicznej, nasilanie się przy skrajnych ustawieniach głowy, towarzysząca sztywność karku. Trudnymi do interpretacji, ale spotykanymi w chorobach kręgosłupa objawami mogą być: bóle połowy głowy promieniujące do czoła (niemal identyczne jak w migrenie), bóle twarzy, uczucie dławienia w gardle.

Połączenie czaszkowo-szyjne C0-C3
Objawy: ból głowy, promieniowanie do twarzy, okolicy skroniowej, potylicy, gałki ocznej, barków, zaburzenia równowagi, zawroty głowy. W obrębie krótkich mięśni prostowników głowy oraz w górnej części mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowatego można stwierdzić obecność punktów spustowych.

Segmenty C3-C4-C5-C6
Objawy: ból promieniujący do ramion, bóle głowy. W obrębie mięśnia czworo- bocznego cz. zstępująca, mięśnia ramienno-promieniowego, mięśni prostowników palców dłoni oraz w mięśniu dwugłowym można stwierdzić obecność punktów spustowych.

Segmenty od C6-Th3
Objawy: ból z promieniowaniem do ramion, barków i głowy. W obrębie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowatego, mięśnia czworobocznego, mięśni pochyłych, mięśnia podgrzebieniowego, mięśnia podłopatkowego można stwierdzić obecność punktów spustowych.

Zarówno w pozycji siedzącej, jak i leżącej – poprzez złożony ruch wyprostu, lekki boczny skłon i rotację w tę samą stronę – można doprowadzić do fizjologicznego „przyblokowania” drożności tętnicy kręgowej po stronie rotacji. W przypadku zaburzeń drożności (np. w zmianach arteriosklerotycznych) drugiej, rozciągniętej tętnicy w ciągu 30 sekund ujawni się niedokrwienie centralnego układu nerwowego, manifestujące się w pierwszej chwili mroczkami w oczach, a nawet oczopląsem.

Pacjent w pozycji siedzącej, bierny wyprost, a następnie rotacja głowy do oporu. Należy określić zakresy ruchu: sprężynowanie przy końcach – prawidłowy zakres ruchomości, twarde na końcu ruchu i bolesność – zmiany segmentarne (zapalenia, zwyrodnienia, bloki, przykurcze), miękkie zatrzymanie – przykurcze prostowników karku, m. długiego szyi.

Pacjent w pozycji siedzącej, maksymalny wyprost, a następnie rotacje (bierne). Maksymalny wyprost powoduje zaryglowanie stawów głowy (ruchy w dolnych stawach C i przejściu C-Th). Ograniczenie rotacji + ból – zmiany segmentarne (zwyrodnienia w C).

Pacjent w pozycji siedzącej, maksymalne zgięcie, a następnie rotacje (bierne). Maksymalne zgięcie powoduje zaryglowanie poniżej C2 (rotacje w stawach głowy). Ograniczenia ruchomości – zmiany segmentarne (zwyrodnieniowe, zapalne, nie- stabilność).

Różnicowanie między bólami karku pochodzenia więzadłowego a mięśniowego. Głowa siedzącego pacjenta jest najpierw biernie zginana w obie strony. Następ- nie prosi się go o zgięcie głowy w jedną stronę wbrew oporowi, jaki stawiają ręce badającego ułożone na kości jarzmowej i skroni. Pojawienie się dolegliwości bólowych w czasie czynnego ruchu głową z izometrycznym napięciem mięśni, zwłaszcza po stronie badanej, ale również po stronie przeciwnej, świadczy o zaburzeniu mięśni przykręgosłupowych. Bóle występujące przy biernym zgięciu bocznym szyjnego odcinka kręgosłupa przemawiają raczej za zaburzeniem funkcji pochodzenia więzadłowego lub zwyrodnieniem stawów.

Pacjent w pozycji siedzącej. Wyciąg osiowy ku górze, dodatkowo rotacje. Dystrakcja – piętrowe lub segmentarne odciążenie stawów C, krążków i korzeni (ruch ślizgowy). Zmniejszenie bolesności w trakcie dystrakcji – ucisk krążków na korzenie. Ból w trakcie dystrakcji – zaburzenie mięśniowo-więzadłowe.

Pacjent w pozycji siedzącej. Bierne skłony boczne z naciskiem osiowym na kręgosłup w pozycjach końcowych. Kompresja – obciążenie struktur kręgosłupa i korzeni. Objawy korzeniowe w trakcie kompresji – zmiany w danych segmentach. Objawy rozlane, nieostre objawy segmentowe w trakcie kompresji – zmiany więzadłowo-stawowe.

Pacjent w pozycji siedzącej próbuje, nadmuchując policzki, wycisnąć znajdujący się w ustach kciuk. W czasie tego testu dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrz kanału kręgowego. Jest on dodatni w przypadku jego zwężenia spowodowanego wypadnięciem krążka międzykręgowego, guzami, osteofitami oraz obrzękiem tkanek miękkich. Pojawiają się wtedy ostre bóle korzeniowe do odpowiednich dermatomów.

Opracowanie:
Jan Szczegielniak, Katarzyna Bogacz