Neuromodulacja w terapii spastyczności

Spastyczność to objaw, z którym neurolog, mając do czynienia z pacjentami po udarze, ze stwardnieniem rozsianym (SM – sclerosis multiplex) bądź z porażeniem mózgowym, spotyka się niemal codziennie. To nie tylko wzmożone napięcie mięśniowe, lecz także ból, utrata równowagi, ryzyko upadków i narastająca niesamodzielność. Pomimo szerokiego wachlarza terapii – od leczenia farmakologicznego po iniekcje toksyny botulinowej i fizjoterapię – wielu chorych nadal odczuwa znaczne ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu.

Mechanizm działania kombinezonu

Exopulse Mollii Suit to rozwiązanie unikalne na tle klasycznych metod elektrostymulacji. Kombinezon składa się z bluzy i spodni, w które wbudowano 58 elektrod sterowanych w 40 kanałach. Dzięki temu możliwe jest programowanie stymulacji dostosowanej do potrzeb konkretnego pacjenta – zarówno w zakresie kończyn górnych oraz dolnych, jak i tułowia. Standardowa terapia polega na 60-minutowych sesjach stosowanych co drugi dzień w warunkach domowych, po wcześniejszym przeszkoleniu i ustawieniu parametrów przez terapeutę.

Klucz do działania tkwi w fizjologii odruchów rdzeniowych. W spastyczności dochodzi do utraty równowagi między mięśniami agonistycznymi a antagonistycznymi – jedne są nadmiernie pobudzone, drugie zaś osłabione. Działanie Exopulse Mollii Suit polega na stymulacji właśnie tych słabszych antagonistów. Wywołany w ten sposób sygnał czuciowy aktywuje interneurony hamujące w rdzeniu kręgowym, co obniża pobudliwość mięśnia spastycznego. Ten mechanizm, znany jako hamowanie zwrotne, prowadzi do rozluźnienia, zwiększenia zakresu ruchu i poprawy płynności motorycznej.

Co istotne, stymulacja ma charakter submotoryczny – pacjent odczuwa mrowienie, ale nie dochodzi do widocznych skurczów mięśni. To sprawia, że terapia jest dobrze tolerowana, a jej efekty wynikają z modulacji czuciowo- odruchowej, a nie z treningu siłowego. Jednocześnie niska częstotliwość impulsów (20 Hz) wywołuje efekt podobny do przezskórnej stymulacji elektrycznej nerwów (TENS – transcutaneous electrical nerve stimulation) – aktywuje włókna czuciowe Aβ, które mogą blokować przewodzenie bólu w rogach tylnych rdzenia, a także uruchamiać zstępujące mechanizmy przeciwbólowe oparte na endogennych opioidach i serotoninie. Dlatego pacjenci często mówią o dwóch rodzajach efektów: natychmiastowym i utrzymującym się. Już po godzinnej sesji obserwowane są zmniejszenie napięcia i łatwiejsze wykonywanie prostych czynności – od wstawania z krzesła po wejście po schodach. Powtarzane regularnie sesje pozwalają utrwalić efekt dzięki plastyczności obwodów rdzeniowych i ćwiczeniom lepszej jakości, wykonywanym po stymulacji.

W wieloośrodkowych badaniach potwierdzono, że właśnie ta kombinacja – szybka redukcja napięcia i możliwość intensywniejszej rehabilitacji – odpowiada za poprawę mobilności i równowagi po kilku tygodniach stosowania. W okresie obniżonego napięcia łatwiej jest przeprowadzać trening chodu lub ćwiczenia manualne, co zwiększa ich skuteczność. W tym sensie Exopulse Mollii Suit wpisuje się w trend neuromodulacji funkcjonalnej – jako narzędzie wspierające całościowy proces rehabilitacyjny.

Dla kogo ta metoda?

Dotychczasowe badania i obserwacje kliniczne wskazują, że najwięcej korzyści odnoszą pacjenci, u których spastyczność ogranicza mobilność oraz codzienne funkcjonowanie, ale zachowane są pewna rezerwa ruchowa i potencjał do rehabilitacji – to przede wszystkim chorzy:

• ze stwardnieniem rozsianym (szczególnie w przebiegu przewlekłym z nasilonymi objawami spastycznymi);
• po udarze mózgu w fazie przewlekłej;
• z porażeniem mózgowym (Gross Motor Function Classification System [GMFCS] I-III).

Jak oceniać skuteczność?

W praktyce klinicznej warto stosować wystandaryzowane skale, które umożliwiają obiektywną dokumentację efektów terapii. Najczęściej wykorzystuje się:

• Modified Ashworth Scale (MAS) lub Modified Tardieu Scale (MTS) – do oceny spastyczności;
• Berg Balance Scale (BBS) – do oceny równowagi;
• testy: „wstań i idź” (TUG – timed up and go) oraz 10-metrowego chodu (10MWT – 10-meter walk test) – do oceny mobilności i ryzyka upadku;
• skale jakości życia i bólu (np. EQ-5D, Visual Analogue Scale [VAS]).

Takie narzędzia pozwalają lekarzowi prowadzącemu i fizjoterapeucie monitorować postępy pacjenta, a choremu lepiej rozumieć własny proces leczenia.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Exopulse Mollii Suit jest terapią nieinwazyjną i dobrze tolerowaną. Najczęściej opisywanymi działaniami niepożądanymi są rzadko występujące, łagodne, przejściowe podrażnienia skóry. Istnieją jednak przeciwwskazania do stosowania kombinezonu, którymi są:

• wszczepione urządzenia medyczne (np. stymulatory serca, pompy baklofenowe), których działanie może zostać zakłócone przez magnesy;
• aktywne infekcje, gorączka, zmiany zapalne skóry w miejscu stymulacji;
• ciąża;
• niektóre choroby kardiologiczne;
• padaczka.

Kwalifikacja powinna być dokonana przez lekarza, a terapia stosowana równolegle z innymi formami leczenia – farmakoterapią i/lub fizjoterapią.

Dowody naukowe

Skuteczność Exopulse Mollii Suit została potwierdzona w badaniach przeprowadzonych w Europie. W ośrodkach niemieckich oceniano pacjentów z porażeniem mózgowym, SM i po udarze. Po czterech tygodniach regularnego stosowania kombinezonu stwierdzono wyraźną poprawę równowagi i mobilności, mierzoną m.in. w testach BBS oraz 10MWT. Pacjenci zgłaszali także zmniejszenie bólu spastycznego i korzystny wpływ na jakość życia.

Jeszcze mocniejsze dowody przyniosło badanie randomizowane prowadzone w grupie chorych z SM. Już jedna godzinna sesja aktywnej stymulacji pozwoliła na wyraźne zmniejszenie spastyczności (ok. 40% w skali MAS) oraz poprawę równowagi, co przekładało się na mniejsze ryzyko upadków. Po czterech tygodniach systematycznego stosowania efekty utrzymywały się, a pacjenci dodatkowo zauważali redukcję zmęczenia i poprawę jakości życia. Dane te są zgodne z opublikowanym przeglądem systematycznym (Perpetuini i wsp.), który obejmował kilkanaście badań i ponad 300 pacjentów z różnymi schorzeniami neurologicznymi. Autorzy potwierdzili spójne korzyści: zmniejszenie spastyczności, poprawę mobilności i funkcji kończyn, redukcję bólu oraz lepszą jakość życia.

Opis przypadku

Mężczyzna, lat 52, z rozpoznaniem stwardnienia rozsianego od 29 lat. Pierwsze objawy pojawiły się w młodym wieku – początkowo były to trudności z chodzeniem po schodach, następnie zapalenie nerwu wzrokowego, a w następnych latach kolejne rzuty choroby leczone glikokortykosteroidami (GKS). W miarę postępu choroby pacjent przechodził etapy od chodzenia o lasce do poruszania się za pomocą kul.

Od blisko 15 lat stosował różne schematy leczenia immunosupresyjnego – początkowo w iniekcjach, następnie w formie doustnej, obecnie w terapii 2-dawkowej. Równolegle korzystał z suplementacji i systematycznej rehabilitacji. Jak sam podkreślał, rehabilitacja stała się jego codziennością i sposobem funkcjonowania.

O możliwości wypróbowania Exopulse Mollii Suit pacjent dowiedział się od swojej partnerki związanej z Polskim Towarzystwem Stwardnienia Rozsianego. Pierwszy kontakt z kombinezonem wspomina jako przełomowy: podczas testu wykonał próbę wejścia i zejścia po schodach, następnie po godzinnej stymulacji w kombinezonie powtórzył zadanie – tym razem niemal bez wysiłku. „To było coś niesamowitego, jakbym nagle był zdrowy. Decyzja o zakupie zapadła natychmiast” – stwierdził.

Od 3 lat stosuje kombinezon co drugi dzień. Jak podkreśla, nie jest to postępowanie leczące SM, ale „narzędzie, które daje siłę i ułatwia rehabilitację”. Po sesjach w kombinezonie pacjent zauważa większą wydolność, poprawę równowagi i możliwość precyzyjniejszego wykonywania ćwiczeń: „Na co dzień, chodząc po mieszkaniu, trzymam się ścian. Po użyciu kombinezonu mogę poruszać się bez tego wsparcia. Na zewnątrz nadal korzystam z kul, ale chodzenie jest znacznie łatwiejsze”.

Najbardziej zaskakującym efektem dla pacjenta okazała się możliwość wykonywania drobnych codziennych czynności bez ryzyka utraty równowagi: „Mogę przejść kilka metrów bez podpierania się, przynieść kubek z kuchni do pokoju bez obawy, że rozleję herbatę”. Podkreśla ponadto, że Exopulse Mollii Suit zwiększa jego potencjał do tradycyjnej rehabilitacji: „Po użyciu kombinezonu mam więcej siły, a to oznacza, że mogę lepiej ćwiczyć. Każdy, kto się rehabilituje, ma wtedy większą szansę na poprawę”.

Podsumowanie

Exopulse Mollii Suit to przykład nowoczesnej neuromodulacji, która może być wartościowym uzupełnieniem leczenia farmakologicznego i rehabilitacji. Wyniki badań klinicznych oraz doświadczenia pacjentów wskazują, że ta metoda w istotny sposób zmniejsza spastyczność, poprawia mobilność i równowagę oraz ogranicza ból. Z perspektywy chorego oznacza to coś więcej niż tylko poprawę w skali oceny – to odzyskiwanie samodzielności i poczucia bezpieczeństwa w codziennym życiu.

Badania kliniczne dotyczące Exopulse Mollii Suit

1. Hahn A. i in., „Wpływ zastosowania kombinezonu do elektrostymulacji całego ciała u badanej grupy osób z mózgowym porażeniem dziecięcym, stwardnieniem rozsianym i udarem mózgu na objawy zespołu górnego neuronu ruchowego”, Inżynieria Biomedyczna / Biomedizinische Technik; DOI:10.1515/bmt-2023-0271 – dostępne TUTAJ.
2. Perpetuin D. i in., „Zastosowanie i skuteczność kombinezonu do neuromodulacji w zaburzeniach neurologicznych: Przegląd systematyczny z implikacjami klinicznymi”, Bioegineering 2023, 10(6), 680. https://doi.org/10.3390/bioengineering10060680. (artykuł w otwartym dostępie, sprawdź TUTAJ).
3. Ayache S.S. i in., „The effect of the EXOPULSE Mollii suit on motor functions in patients with multiple sclerosis – a randomized sham-controlled crossover trial,” Multiple Sclerosis Journal – Experimental, Translational and Clinical, 1(2), DOI: 10.1177/20552173251348304. Sprawdź TUTAJ.

Otto Bock Polska Sp. z o.o.
Osoba kontaktowa: Wojciech Szelejak
tel.: 601 730 051
www.ottobock.com

Zachęcamy do zakupu subskrypcji portalu -> TUTAJ.