Samodzielność zawodowa fizjoterapeuty – fikcja prawna czy rzeczywistość?

Streszczenie: W ustawie o zawodzie fizjoterapeuty z 2015 r. znajduje się zapis, że fizjoterapeuta to zawód samodzielny. W praktyce natomiast różnie z tą samodzielnością zawodową bywa. Zależy bowiem ona zarówno od poziomu wykształcenia fizjoterapeuty, jak i rodzaju, a także miejsca udzielanych świadczeń rehabilitacji leczniczej. Celem artykułu jest przedstawienie problematyki samodzielności zawodowej fizjoterapeuty w świetle aktualnych regulacji prawnych w aspekcie praktycznym.

Słowa kluczowe: samodzielność, zakres czynności, odmowa, świadczenia gwarantowane, ustawa

Zawód fizjoterapeuty został po raz pierwszy uregulowany w Polsce w Ustawie z dnia 15 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1213), zwanej w skrócie u.z.f., która nadal obowiązuje od dnia 31 maja 2016 r. Jest to najważniejszy akt normatywny dotyczący zawodu fizjoterapeuty, stanowi on pragmatykę zawodową dla każdego fizjoterapeuty wykonującego zawód w Polsce. W świetle powyższej ustawy fizjoterapeuta to zawód medyczny, którego istotą jest udzielanie określonych świadczeń zdrowotnych w zakresie rehabilitacji leczniczej. Prawo posługiwania się tytułem zawodowym „fizjoterapeuta” przysługuje tylko osobie posiadającej prawo wykonywania zawodu fizjoterapeuty nadawane przez samorząd zawodowy.

Art. 2 u.z.f. stanowi, że zawód fizjoterapeuty jest samodzielnym zawodem medycznym. Może go wykonywać jedynie osoba, która po spełnieniu szeregu warunków ustawowych uzyska prawo wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Prawo wykonywania zawodu jest niezbędne do legalnego udzielania świadczeń zdrowotnych przez fizjoterapeutę.

Samodzielny to, według Słownika Języka Polskiego PWN, ktoś „nie uzależniony od nikogo, dający sobie radę, nie potrzebujący pomocy, nie podlegający czyjejś władzy, niezależny”. Samodzielność zawodowa związana jest z niezależnością, autonomią w zakresie podejmowania decyzji dotyczących postępowania z pacjentem oraz wykonywaniem czynności zawodowych. Jej zakres ograniczają przede wszystkim ramy normatywne i wiedza medyczna. Mimo deklaracji ustawowej z samodzielnością zawodową fizjoterapeuty w aspekcie systemu ochrony zdrowia w Polsce bywa różnie. Celem artykułu jest przedstawienie problematyki samodzielności zawodowej fizjoterapeuty przede wszystkim w oparciu o analizę obowiązujących aktów normatywnych oraz organizację i praktykę działalności leczniczej w zakresie rehabilitacji leczniczej. Artykuł stanowi rozwinięcie wystąpienia autorki wygłoszonego w lutym 2025 roku na 17. Międzynarodowych Dniach Rehabilitacji w Rzeszowie.

Samodzielność a normatywny zakres czynności zawodowych

Samodzielność zawodowa jest przede wszystkim powiązana z kompetencjami, zakresem uprawnień zawodowych. Zakres kompetencji zawodowych wynika przede wszystkim z ustawy o zawodzie fizjoterapeuty. Generalnie wykonywanie zawodu fizjoterapeuty w świetle u.z.f. polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych przez osobę mającą odpowiednie kwalifikacje i prawo wykonywania zawodu. Wykaz poszczególnych świadczeń zdrowotnych, do których wykonywania uprawniony jest fizjoterapeuta, zawiera art. 4 ust. 2 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty, zgodnie z którym wykonywanie zawodu fizjoterapeuty polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w szczególności na:

1. diagnostyce funkcjonalnej pacjenta,
2. kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu fizykoterapii,
3. kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu kinezyterapii,
4. kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu masażu,
5. zlecaniu wyrobów medycznych, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie Ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych,
6. dobieraniu wyrobów medycznych do potrzeb pacjenta,
7. nauczaniu pacjentów posługiwania się wyrobami medycznymi,
8. prowadzeniu działalności fizjoprofilaktycznej, polegającej na popularyzowaniu zachowań prozdrowotnych oraz kształtowaniu i podtrzymywaniu sprawności i wydolności osób w różnym wieku w celu zapobiegania niepełnosprawności,
9. wydawaniu opinii i orzeczeń odnośnie do stanu funkcjonalnego osób poddawanych fizjoterapii oraz przebiegu procesu fizjoterapii,
10. nauczaniu pacjentów mechanizmów kompensacyjnych i adaptacji do zmienionego potencjału funkcji ciała i aktywności.

Wyżej wymienionych świadczeń zdrowotnych może udzielać samodzielnie fizjoterapeuta posiadający odpowiedni tytuł (tj. magistra, licencjata ewentualnie technika fizjoterapii) oraz odpowiedni okres doświadczenia zawodowego. Wszystkich wyżej wskazanych (tj. punkty 1-10) świadczeń zdrowotnych może udzielać samodzielnie fizjoterapeuta posiadający tytuł:

a) magistra uzyskany w sposób wskazany w ustawie (czyli taka osoba, która rozpoczęła po dniu 1 października 2017 r. jednolite 5-letnie studia wyższe w zakresie fizjoterapii i uzyskała tytuł zawodowy magistra),
b) magistra uzyskany w inny niż powyższy sposób wskazany w ustawie oraz co najmniej 3-letnie doświadczenie w zawodzie fizjoterapeuty.

Galeria