Samodzielność zawodowa fizjoterapeuty – fikcja prawna czy rzeczywistość?

1 stycznia 2019 roku weszły w życie istotne zmiany dotyczące zasad wystawiania skierowań na rehabilitację leczniczą przez lekarzy. Przede wszystkim w przypadku skierowań na rehabilitację ambulatoryjną oraz domową lekarz nie określa obecnie rodzaju i ilości zleconych zabiegów (wyjątek -lekarz rehabilitacji medycznej). W rezultacie zmian normatywnych od 1 stycznia 2019 o rodzaju zabiegów w warunkach ambulatoryjnych i domowych decyduje generalnie uprawniony fizjoterapeuta a nie tylko je wykonuje. Należy to uznać za istotny przejaw samodzielności zawodowej. Jednakże pojawiła się ona w praktyce dopiero po prawie trzech latach od wejścia w życie ustawy o zawodzie fizjoterapeuty.

W ramach prawa świadczeniobiorcy do świadczeń gwarantowanych przysługuje mu m.in. prawo do zaopatrzenia w wyroby medyczne, na zlecenie osoby uprawnionej oraz ich naprawa. Przejawem samodzielności zawodowej fizjoterapeuty jest również prawo do wypisywania zleceń na refundowane wyroby medycznego m.in. ortezy, które także mogło być realizowane z opóźnieniem w stosunku do deklaracji ustawowej z uwagi na brak odpowiednich przepisów. Korzystne dla fizjoterapeutów zmiany przepisów obowiązują od października 2019 roku.

Prawo do zlecania wyrobów medycznych uzależnione jest od stopnia wykształcenia fizjoterapeuty. Nie każdy bowiem fizjoterapeuta może zlecać wyroby medyczne. Zlecać wyroby medyczne może samodzielnie fizjoterapeuta posiadający tytuł:

1) magistra uzyskany w sposób, o którym mowa w art. 13 ust. 3 pkt 1 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty (nowy system kształcenia) oraz

2) magistra uzyskany w sposób, o którym mowa w art. 13 ust. 3 pkt 2-7 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty oraz co najmniej 3-letnie doświadczenie w zawodzie fizjoterapeuty, a także specjalista fizjoterapii.

Przykładowo zgodnie ze znowelizowaną treścią rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 maja 2017 r. w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie specjalista w dziedzinie fizjoterapii uzyskuje uprawnienia do wystawiania zleceń m. in. na: protezę uzupełniająca stopę, protezę kosmetyczna w obrębie ramienia, ortezę obejmująca goleń i stopę, ortezę obejmująca obręcz biodrową, uda, golenie i stopy, gorset odciążająco- stabilizujący, ortezę tułowia lędźwiowo-krzyżowa, wózek inwalidzki ręczny, wózek inwalidzki specjalny(np. o napędzie elektrycznym). Natomiast fizjoterapeuta posiadający tytuł magistra fizjoterapii z prawem do samodzielnego udzielania świadczeń fizjoterapeutycznych uzyskuje uprawnienia do wystawiania zleceń m.in. na ortezy: stabilizujące staw skokowy, stawu kolanowego, na rękę i przedramię, stawu łokciowego, na ramię i bark.

System ubezpieczenia zdrowotnego cechują niewątpliwie większe ograniczenia samodzielności zawodowej niż w sferze usług prywatnych. Jednakże w ostatnich latach także on przechodzi przeobrażenia w kierunku większej i rzeczywistej samodzielności zawodowej fizjoterapeutów realizujących świadczenia finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W przypadku usług prywatnych (poza systemem publicznego ubezpieczenia zdrowotnego) występuje największy w praktyce zakres samodzielności zawodowej fizjoterapeuty Szczególnie jest to widoczne w przypadku fizjoterapeutów prowadzących indywidualne praktyki fizjoterapeutyczne.

Podsumowanie

Z przeprowadzonej analizy stanu prawnego oraz praktyki wynika, że ustawa z dnia 15 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty to jedyny akt prawny rangi ustawowej określający bezpośrednio samodzielność zawodową fizjoterapeuty. Za instrument tej samodzielności należy uznać uregulowane w powyższej ustawie prawo każdego fizjoterapeuty do odmowy wykonania zlecenia lekarskiego (art. 6). Jednakże pozostałe regulacje prawne w szczególności dotyczące publicznego ubezpieczenia zdrowotnego a także art. 4 powyższej ustawy uzasadniają wniosek, iż samodzielność zawodowa fizjoterapeuty jest względna.

Po pierwsze na zakres samodzielności zawodowej fizjoterapeuty wpływa istotnie jego wykształcenie oraz doświadczenie zawodowe. Jak stanowi u.z.f. fizjoterapeuta nieposiadający odpowiedniego okresu doświadczenia w zawodzie może udzielać świadczeń zdrowotnych w zakresie wynikającym z posiadanego tytułu zawodowego, wyłącznie na podstawie skierowania lekarza albo innego fizjoterapeuty posiadającego prawo samodzielnego udzielania świadczeń zdrowotnych z zakresu fizjoterapii. Ponadto fizjoterapeuta technik i licencjat, nie może kwalifikować do fizykoterapii i kinezyterapii oraz zlecać wyrobów medycznych oraz wydawać opinii i orzeczeń.

Po drugie samodzielność zawodowa fizjoterapeuty zależy w praktyce od sfery wykonywania zawodu (publiczna czy prywatna). W przypadku usług prywatnych w szczególności realizowanych w formie praktyki zawodowej jest ona zasadniczo pełna natomiast w przypadku systemu ubezpieczenia zdrowotnego samodzielność fizjoterapeuty zależy do miejsca udzielania świadczeń/rodzaju świadczenia gwarantowanego. W przypadku praktyk zawodowych i usług prywatnych realizowanych przez fizjoterapeutów nie będących magistrami fizjoterapii nie można zapominać o ograniczeniach w zakresie ich czynności wynikających z uregulowań ustawy o zawodzie fizjoterapeuty (art. 4). W świetle regulacji prawnych najszerszy zakres samodzielności zawodowej fizjoterapeuty dotyczy ambulatoryjnych i domowych świadczeń rehabilitacji leczniczej wykonywanych w ramach świadczeń z publicznego ubezpieczenia zdrowotnego, jednakże także jest on uzależniony od stopnia wykształcenia fizjoterapeuty. Jego przejawem jest uregulowana prawnie od 2019 r. wizyta fizjoterapeutyczna (w praktyce diagnostyka pacjenta i dobór zabiegów) w ramach świadczeń gwarantowanych. Ponadto uprawniony fizjoterapeuta może zlecać refundowane wyroby medyczne.

Reasumując, samodzielność zawodowa fizjoterapeuty jest względna, uzależniona od kilku wyżej wymienionych czynników a potencjał zawodowy fizjoterapeutów i deklarowana przez ustawodawcę samodzielność szczególnie w przypadku specjalistów fizjoterapii nie są w pełni wykorzystane w systemie ochrony zdrowia w Polsce. Szczególnie jest to zauważalne w lecznictwie uzdrowiskowym, gdzie przykładowo fizjoterapeuta z odpowiednim wykształceniem mógłby zlecać zabiegi rehabilitacyjne w sanatorium (zamiast lekarza). Ponadto specjaliści i magistrowie powinni mieć prawo do wystawiania recept na określone produkty lecznicze, a przynajmniej na te niezbędne do wykonywania zabiegów fizykoterapii (jonoforeza, fonoforeza).

Piśmiennictwo:
1. Ustawa z dnia 15 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty. Dz.U. z 2023 r., poz. 1213.
2. Słownik Języka Polskiego PWN. PWN 2012.
3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2018 r. w sprawie szczegółowego wykazu czynności zawodowych fizjoterapeuty. Dz.U. z 2018 r., poz. 1319.