Wsparcie fizjoterapeutyczne pacjentów w trakcie leczenia niepłodności

W krajach rozwiniętych, w tym w Polsce, dominuje niepłodność o charakterze pierwotnym. Jest to sytuacja, gdy kobieta nigdy nie była w ciąży i ma trudności z zajściem w ciążę. Natomiast państwa zaliczane do krajów rozwijających się charakteryzują się wysokim wskaźnikiem występowania niepłodności wtórnej, w przypadku której problem z zajściem w ciążę dotyczy par, które mają już przynajmniej jedno dziecko. Może to wynikać z niższych standardów opieki okołoporodowej, wywołujących potencjalne powikłania w późniejszym okresie (8).

Diagnostyka i leczenie niepłodności

Mówiąc o leczeniu niepłodności, warto zwrócić uwagę również na profilaktykę, którą stanowią działania mające na celu zapobieganie problemom z płodnością, zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, zanim one wystąpią. To jeden z najważniejszych (choć często pomijanych) aspektów zdrowia prokreacyjnego. W dobie rosnącej liczby par borykających się z trudnościami z poczęciem dziecka profilaktyka staje się kluczem do zachowania lub odzyskania płodności. Bardzo istotnym czynnikiem ryzyka problemów prokreacyjnych jest wiek kobiety. Szczyt kobiecej płodności przypada między 20. a 25. rokiem życia. Z upływem lat potencjał do zajścia w ciążę powoli maleje. Pozostałe ważne czynniki płodności pary to: zbilansowana dieta oraz zdrowy tryb życia partnerów, w tym również odpowiednia ilość snu czy optymalne zarządzanie stresem, a także redukcja nadmiernej masy ciała i unikanie używek (7).

O występowaniu niepłodności mówimy, gdy para przez 12 miesięcy regularnego współżycia (co najmniej 2-4 razy w tygodniu) bez stosowania środków zapobiegawczych nie uzyskuje ciąży. U tych pacjentów należy rozpocząć diagnozowanie po 12 miesiącach, jeśli partnerka ma mniej niż 35 lat lub po 6 miesiącach, gdy partnerka ma ukończone 35 lat lub więcej. Lekarz prowadzący w porozumieniu z parą starającą się o poczęcie może rozpocząć diagnostykę szybciej, przed upływem tego czasu, jeśli u któregoś z partnerów już wcześniej wystąpiły inne choroby, które mogłyby mieć wpływ na prokreację, np. niedoczynność tarczycy, endometrioza, PCOS, przebyte lub aktywne choroby onkologiczne. Sposoby leczenia są uwarunkowane różnorodnymi czynnikami, wśród których możemy wymienić m.in. ogólny stan zdrowia obojga partnerów, wiek czy występowanie chorób współistniejących. Powodzenie leczenia w dużej mierze zależy od właściwego zdiagnozowania problemu, jaki utrudnia zajście w ciążę, oraz od dobrej odpowiedzi organizmu na zaordynowane leczenie (1).

Zasadniczo w Polsce leczenie niepłodności odbywa się w gabinetach ginekologicznych albo w specjalistycznych ośrodkach leczenia niepłodności korzystających z metod naturalnych wsparcia płodności lub procedur wspomaganego rozrodu. Rodzicem można zostać również na drodze przysposobienia dziecka (adopcja całkowita, pełna lub niepełna). Surogacja w Polsce jest nielegalna. Leczenie w gabinecie ginekologicznym oraz klinikach stosujących metody naturalne, w tym naprotechnologię, polega na uzyskaniu normalizacji stanu zdrowia, tak aby organizm był zdolny do naturalnego poczęcia. Będzie obejmowało przede wszystkim:

• diagnostykę laboratoryjną i obrazową partnerów (tab. 3),
• leczenie farmakologiczne, w tym również kuracje hormonalne (stymulację owulacji, pękania pęcherzyków, wsparcie hormonalne fazy poowulacyjnej),
• suplementację,
• edukację w zakresie wprowadzenia zmian w stylu życia,
• działania medyczne ukierunkowane na eliminację lub zmniejszenie nasilenia pozostałych chorób współistniejących (10),
• przekierowanie do pozostałych specjalistów.

Ponadto narzędziem diagnostycznym, w naprotechnologii, jest obserwacja biomarkerów płodności w cyklu według modelu Creightona (ang. Creighton Model FertilityCare System). Para prowadzi dokładny monitoring cyklu po wcześniejszym wyedukowaniu w tym zakresie przez dedykowanego instruktora. Obserwacji cyklu można również dokonywać w innych modelach: metodą Rotzera czy Fertility Awareness Method (FAM) (11-13).

W przypadku klinik wspomaganego rozrodu para zwykle na wstępie przechodzi podobną ścieżkę diagnostyczną oraz leczenie farmakologiczne lub według wskazań jest kwalifikowana do dalszych procedur, wśród których najbardziej popularne to (4): 

1. Inseminacja domaciczna (IUI z ang. intrauterine insemination) – polega na wprowadzeniu wcześniej przygotowanego nasienia bezpośrednio do jamy macicy w czasie owulacji za pomocą cienkiego cewnika. Inseminacja jest wykorzystywana u par, u których wyniki badań laboratoryjnych nie wykazują znacznych odchyleń od normy, jednak nie udało się uzyskać ciąży na drodze starań naturalnych, badania nasienia wykazują nieznaczne odchylenia od normy (osłabiona morfologia, ruchomość plemników), partner doświadcza zaburzeń ejakulacji, u partnerki stwierdzone endometriozę (najczęściej I lub II stopień) lub przeciwciała przeciwplemnikowe.
2. Zapłodnienie in vitro (IVF, ang. in vitro fertilization) – kobieta zostaje poddana stymulacji hormonalnej jajników w celu pozyskania większej liczby komórek jajowych. Następnie komórki jajowe są pobierane (punkcja) i zapładniane plemnikami w laboratorium. Zarodki są hodowane pod okiem embriologa, a następnie wybrany jest przenoszony do jamy macicy (transfer). Pozostałe zarodki podlegają zamrożeniu i mogą być wykorzystane w późniejszym czasie. Po okresie około 10-14 dni następuje sprawdzenie skuteczności procedury – pacjentka wykonuje badanie betaHCG/USG dopochwowe. Wskazaniem do tej procedury jest przede wszystkim niedrożność lub brak jajowodów. Parametry nasienia powinny być zbliżone do normy (ryc. 1).
3. Docytoplazmatyczne wstrzyknięcie plemnika (ICSI, ang. intracytoplasmic sperm injection) – pojedynczy wyselekcjonowany plemnik jest wstrzykiwany bezpośrednio do komórki jajowej, co zwiększa szansę na zapłodnienie. Ta metoda jest wykorzystywana szczególnie w przypadku męskiej niepłodności, przy obecności czynnika immunologicznego lub braku powodzenia w standardowym IVF.
4. Mikroiniekcja plemnika o wysokiej rozdzielczości (IMSI, ang. international mobile subscriber identity) – wybierany jest plemnik o najlepszej morfologii przy bardzo dużym powiększeniu mikroskopowym (ponad 6000x), a następnie stosowana jest procedura ICSI. Kwalifikacją do zastosowania tej metody jest w szczególności ciężka teratozoospermia, poronienia nawracające, powtarzające się braki implantacji, niepowodzenia i niska jakość zarodków w poprzedzających cyklach IVF.
5. hbIMSI (ang. high birefringence IMSI) – zaawansowana wersja IMSI, w której dodatkowo oceniana jest struktura główki plemnika przy użyciu światła spolaryzowanego, by wybrać najbardziej funkcjonalne plemniki. Dwustopniowa selekcja plemników do in vitro IMSI zwiększa prawdopodobieństwo uzyskania dobrze rokującego, prawidłowo rozwijającego się zarodka.
6. PICSI (ang. physiological ICSI) – selekcja plemników oparta na ich zdolności do wiązania się z hialuronianem, co sugeruje ich dojrzałość i lepszą jakość genetyczną przed wykonaniem klasycznego ICSI.

Galeria

Zobacz więcej