Algorytm postępowania fizjoterapeutycznego w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów śródstopno-paliczkowych

Okres przewlekły

W okresie tym wykonuje się przede wszystkim zabiegi z zakresu kompleksowej kinezyterapii oraz masażu. Należy je wykonywać systematycznie około dwóch do trzech razy w tygodniu. Czas omawianego etapu w dużej mierze uzależniony jest od efektów terapeutycznych. Należy pamiętać, aby stan pacjenta był na bieżąco monitorowany przez fizjoterapeutę i w razie potrzeby modyfikowany.

Postępowanie fizjoterapeutyczne w okresie przewlekłym powinno zawierać kinezyterapię mającą na celu w dużej mierze: zwiększenie wydolności stawu, poprawę biomechaniki stawowej, przywrócenie właściwej aktywności fizycznej, ochronę stawu przed dalszą degeneracją określonych struktur.

Podstawowymi ćwiczeniami w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów śródstopno-paliczkowych są np. ćwiczenia bierne (fot. 7a-b). Wykonywane są one wyłącznie przez fizjoterapeutę. Poprzez takie postępowanie zwiększa się stopniowo zakres ruchu stawu, co przekłada się w perspektywie czasu na lepsze funkcjonowanie stopy. Również uelastycznia się staw objęty procesem chorobowym. W dalszym toku postępowania usprawniającego wprowadza się ćwiczenia czynno-bierne. W tych ćwiczeniach oprócz fizjoterapeuty czynny udział bierze sam pacjent. Podczas obopólnej współpracy następuje dalsze systematyczne zwiększanie ruchomości stawowej oraz wstępne wzmacnianie mięśni otaczających staw. Omawiane ćwiczenia powinny być wykonywane w taki sposób, aby nie zwiększały dolegliwości bólowych i nie doprowadzały do stanów przeciążeniowych. W dalszym toku leczenia trzeba wprowadzić stopniowo ćwiczenia czynne (fot. 8-12). Podczas tej aktywność pacjent sam wykonuje określone ćwiczenia wskazane przez fizjoterapeutę. Chory musi sam odpowiednio napiąć mięśnie w taki sposób, aby wykonać prawidłowo ćwiczenie, według określonego wzorca ruchowego. Omawiany rodzaj terapii ma na celu w pierwszej kolejności zwiększenie siły i wytrzymałości stawowej, która przekłada się na prawidłowe funkcjonowanie stawu. Formą urozmaicenia usprawniania jest wprowadzenie ćwiczeń z elastycznym oporem (fot. 13a-b). Taki rodzaj aktywności kontynuuje wzmacnianie mięśni, powodując w perspektywie czasu odciążenie stawu, co predysponuje do zmniejszenia nacisku na określone struktury wewnątrzstawowe. W tego rodzaju ćwiczeniach można wykorzystać np. gumy o różnorodnej sile rozciągania. Zastosowanie dodatkowego oporu zwiększy z pewnością efektywność terapii i przyniesie wymierne efekty medyczne. Należy pamiętać, aby dostosować indywidualnie określony opór do możliwości fizycznych chorego. W przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów wskazanie jest również stosowanie ćwiczeń rozciągających (fot. 14-15). Mają one głównie na celu uelastycznienie mięśni stopy. Należy wykonywać je przede wszystkim dokładnie, bez jakiegokolwiek pośpiechu. Powinny być one wykonywane, w taki sposób, aby nie doprowadzić do nieprzewidzianej kontuzji. Z pewnością stosowanie omawianych ćwiczeń poprawi efektywność terapii. Jeżeli stan pacjenta na to pozwala, dobrze jest wprowadzić ćwiczenia przyrządowe (fot. 16-17). Mają one na celu poprawę funkcjonowania kończyn dolnych i zwiększenie wydolności organizmu. Odpowiednio dobrane ćwiczenia również poprawiają stabilizację nóg, co przełoży się na właściwe funkcjonowanie chorego.

W przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów śródstopno-paliczkowych wskazane jest w perspektywie czasu stosowanie określonego postępowania profilaktycznego. Ma ono na celu przede wszystkim systematyczne wykonywanie różnorodnych ćwiczeń ogólnousprawniających. Wprowadzenie nawet najprostszej aktywności fizycznej spowoduje ogólną poprawę sprawności. Trzeba również kontrolować masę ciała, która ma znaczny wpływ na obciążenie stóp. Nadmierna otyłość może prowadzić do zmian przeciążeniowych określonych stawów.

Zaopatrzenie ortopedyczne jest również często wykorzystywane u pacjentów z omawianym powyżej schorzeniem. Pomaga ono w dużej mierze odciążyć stawy objęte procesem chorobowym. Zaliczamy do niego przede wszystkim laski, kule, chodziki i wkładki ortopedyczne. Głównym zadaniem zastosowania odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego jest: zmniejszenie dolegliwości bólowych, zachowanie prawidłowej funkcji stawu, niedopuszczenie do przeciążenia stawowego, zapewnienie komfortu fizycznego i psychicznego.

Liczne choroby negatywnie wpływają na funkcjonowanie naszego organizmu w otaczającej rzeczywistości. Zwłaszcza reumatoidalne zapalenie stawów pogarsza znacznie ogólny stan fizyczny pacjenta. W przebiegu omawianego powyżej schorzenia wskazane jest przede wszystkim zastosowanie kompleksowej fizjoterapii połączonej z odpowiednią farmakoterapią. Takie połączenie ma na celu zmniejszenie określonych dolegliwości związanych bezpośrednio z reumatoidalnym zapaleniem stawu śródstopno-paliczkowego. Poprzez takie globalne postępowanie fizjoterapeuta jest w stanie zwiększyć ruchomość stawową oraz siłę mięśniową, która nierozerwalnie przekłada się na poprawę jakości oraz komfortu życia pacjenta.

Piśmiennictwo

1. Ignasiak Z., Janusz A., Jarosińska A.: Anatomia człowieka. T. 1. AWF Wrocław. Wrocław 2002.
2. Klareskog L., Rönnelid J., Saevarsdottir S., Padyukov L., Alfredsson L.: The importance of differences; On environment and its interactions with genes and immunity in the causation of rheumatoid arthritis. „J Intern Med.”, 2020, 287 (5), 514-33.
3. Cutolo M., Straub R.H.: Sex steroids and autoimmune rheumatic diseases: state of the art. „Nat Rev Rheumatol”, 2020, 16, 628-44.
4. Fraenkel L., Bathon J.M., England B.R. et al.: American College of Rheumatology guideline for the treatment of rheumatoid arthritis. „Arthritis Rheumatol”, 2021, 73, 1108-23.
5. Baker K.F., Skelton A.J., Lendrem D.W. et al.: Predicting drug-free remission in rheumatoid arthritis: a prospective interventional cohort study. „J Autoimmun”, 2019, 105, 102298.
6. Einarsson J.T., Willim M., Ernestam S., Saxne T., Geborek P., Kapetanovic M.C.: Prevalence of sustained remission in rheumatoid arthritis: impact of criteria sets and disease duration, a nationwide study in Sweden. „Rheumatology”, 2019, 58, 227-36.
7. Gul H.L., Eugenio G., Rabin T. et al.: Defining remission in rheumatoid arthritis: does it matter to the patient? A comparison of multi-dimensional remission criteria and patient reported outcomes. „Rheumatology”, 2019, 59, 613-21.

Galeria

Zobacz więcej