Badanie fizjoterapeutyczne w neurorehabilitacji

Świadomy proces neurorehabilitacji powinien być połączony z dokładną początkową diagnostyką funkcjonalną pacjenta, jak również uwzględniać interakcje pomiędzy terapią i oceną w trakcie jej trwania. Ocena w fizjoterapii neurologicznej jest procesem gromadzenia informacji na temat zaburzonych wzorców ruchowych, komunikacji w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, zaburzeń czucia, ograniczeń percepcji, akcji, jak i wyższych czynności myślowych oraz udziału społecznego w celu planowania interwencji. Celami oceny są identyfikacja problemów pacjenta, oszacowanie spodziewanego efektu procesu rehabilitacji, jak i wybór odpowiedniej interwencji, by osiągnąć właściwy efekt.

Współczesna neurorehabilitacja określana jest mianem funkcjonalnej.

Odzyskiwanie funkcji może nastąpić poprzez:

• rozwiązanie problemu dysfunkcji (neuroplastyczność, przejęcie wzorców ruchowych), 
• kompensacje (użycie alternatywnych ruchów lub efektorów w celu osiągnięcia celu). 

Czym jest funkcjonowanie? 

Definiuje się je jako termin obejmujący wszystkie funkcje ciała ludzkiego, aktywność jednostki i uczestniczenie człowieka w różnych sytuacjach życiowych. Nie jest więc dziwne, że badanie fizjoterapetyczne powinno uwzględniać bio-psycho-socjalne elementy, które uwzględnia klasyfikacja ICF. Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) opisuje funkcjonowanie i niepełnosprawność w odniesieniu do stanu zdrowia. Zapewnia wspólny język i ramy określające poziom funkcji osoby w ich indywidualnym środowisku. 

ICF koncentruje się na trzech elementach: 

• ciele (struktura i funkcja), 
• aktywności (niepełnosprawność),
• uczestnictwie (trudność) na poziomie indywidualnym i społecznym. 

Te trzy elementy podkreślają znaczenie wzajemnych oddziaływań i wpływów czynników wewnętrznych i zewnętrznych na stan zdrowia poszczególnych osób. W 2003 Światowa Konfederacja Fizjoterapeutów (WCPT) przyjęła wniosek popierający wdrożenie klasyfikacji ICF w fizjoterapii. 

Ocena stanu klinicznego i funkcjonalnego chorych, jak również psychospołecznych następstw choroby, może zostać przeprowadzona z podziałem na kilka aspektów:

1. Aktywność dnia codziennego (ADL): skala Barthel, Pomiar Niezależności Funkcjonalnej (FIM), Skala Niedowładu Tułowia (TIS).
2. Funkcje motoryczne: Skala Pomiaru Wydolności Fizycznej (FMA), Test oceny funkcji kończyny górnej (ARAT). 
3. Równowaga i chód: skala Berg (BBS), Wstań i Idź (Up and Go), Skala Ryzyka Upadków (Tinneti test).
4. Jakość życia: Kwestionariusz Oceny Jakości Życia (SF-36), Wskaźnik Jakości Życia (QLI).

Przeczytaj wszystkie artykuły z kategorii FIZJOTERAPIA NEUROLOGICZNA -> TUTAJ

Skala Barthel

Jest to międzynarodowa skala służąca do oceny stanu funkcjonalnego chorych neurologicznych. Na skalę składa się dziesięć czynności dnia codziennego, takich jak: korzystanie z toalety, kontrola czynności fizjologicznych, dbałość o własną osobę, spożywanie posiłków, poruszanie się, przemieszczanie, ubieranie się, chodzenie po schodach. Badany oceniany jest po względem samodzielności przy wykonywaniu zadań. Do każdej czynności przypisana jest odpowiednia liczba punktów w zależności, czy osoba wykona zadanie w pełni, samodzielnie lub z asystą czy częściowo. Wynik stanowi liczba punktów, która określa, jakie czynności oraz w jakim zakresie chory może wykonać samodzielnie. Są trzy przedziały oceny:

• od 0 do 20 pkt − całkowita niesamodzielność, 
• od 20 do 80 pkt − pacjent w znacznym stopniu potrzebuje pomocy innych,
• od 80 do 100 pkt − przy niewielkiej pomocy chory może funkcjonować samodzielnie.

Pomiar Niezależności Funkcjonalnej (The Functional Independence Measure − FIM)

Skala FIM również określa samodzielność chorego w trakcie aktywności dnia codziennego. Analizowanych jest osiemnaście czynności z zakresu: samoobsługi (spożywanie posiłków, dbałość o wygląd zewnętrzny i higienę osobistą, kąpiel, ubieranie się, toaleta), kontroli czynności fizjologicznych, mobilności (transfery z łóżka na krzesło lub wózek, siadanie na muszli klozetowej, wchodzenie pod prysznic lub do wanny), przemieszczania się (chodzenie lub jazda na wózku, schody), komunikacji werbalnej oraz świadomości społecznej i pamięci. Punktacji dokonuje się w skali siedmiostopniowej, gdzie 7 oznacza pełną niezależność, a 1 − całkowitą zależność.

Skala Niedowładu Tułowia (Trunk Impairment Scale − TIS)

Skala TIS jest pierwotnie skalą kliniczną opracowaną w celu oceny upośledzenia funkcji tułowia po udarze mózgu. Skala składa się z trzech części oceniających statyczną i dynamiczną równowagę siedzącą oraz koordynację ruchów tułowia. Na skalę składają się czynności ruchowe statyczne i dynamiczne o narastającej trudności. Oceniane są elementy jakościowe oraz ilościowe a także występujące kompensacje. Każde zadanie jest punktowane a wynikiem jest suma punktów w przedziale 0-23.

Skala Pomiaru Wydolności Fizycznej (The Fugl-Meyer Assessment − FMA)

Przeznaczona jest do oceny funkcjonowania motorycznego, równowagi, czucia, bólu oraz zakresów ruchomości u pacjentów z hemiplegią po udarze mózgu. Jest stosowana klinicznie i w badaniach w celu określenia ciężkości choroby, opisie regeneracji motorycznej oraz do planowania i oceny terapii. Skala składa się ze 155 elementów, maksymalny wynik to 226 (66 dla górnej kończyny, 34 dla kończyny dolnej, 14 dla równowagi, 24 dla czucia, 44 dla zakresu ruchu i 44 do oceny bólu), wyższe wyniki wskazują na większą wydajność funkcjonalną.
Informacje uzyskane w trakcie obserwacji i wywiadów mogą dostarczyć dogłębnej wiedzy na temat tego, co chory doświadcza jako problem i celów danej osoby na przyszłość. Może również dostarczyć cennych informacji w celu identyfikacji patologii i rozpoczęcia interwencji.

Test oceny funkcji kończyny górnej (Action Research Arm Test − ARAT)

Jest narzędziem oceny funkcji górnej kończyny oraz zręczności. Test dzieli się na 4 części, uporządkowane w kolejności malejących trudności, z najtrudniejszym zadaniem zbadanym najpierw, a najmniej trudnym na końcu. Wydajność zadania jest oceniana na 4-punktowej skali, od 0 (bez ruchu) do 3 (ruch wykonywany normalnie. Wyniki są w zakresie od 0 do 57, z mniejszymi wynikami oznaczającymi większy deficyt.

Galeria