Joga w rehabilitacji pulmonologicznej. Oddychanie klatką piersiową

Nadi shodhana – technika wykonania – proste oddychanie naprzemienne (fot. 11-13):

1. Usiądź w wygodnej i stabilnej pozycji, tułów kark i głowa naturalnie wyprostowane, ramiona rozluźnione, dłonie spoczywają na kolanach, palce wskazujący i kciuk mogą się stykać.
2. Zamknij oczy i uspokój się, wykonaj jeden świadomy wdech i wydech.
3. Zamknij prawe nozdrze i wykonaj pięć powolnych i pełnych oddechów przez lewe nozdrze.
4. Otwórz prawe nozdrze i zamknij lewe, oddychaj pięć razy przez prawe nozdrze.
5. Powtórz ćwiczenie w miarę potrzeby, na koniec zrelaksuj się.

Przedstawione powyżej podstawy praktyki pranajamy mogą być stosowane na każdym etapie rehabilitacji oddechowej, stanowiąc niewątpliwe uzupełnienie kinezyterapii oddechowej. Warto wspomnieć tutaj o bardziej zaawansowanych technikach pranajamy, których szczegółowe opisy znajdzie czytelnik w podanej literaturze (5):

• ujjayi – oddech zwycięzcy – istota tej praktyki polega na wydechu w przeciwnym kierunku, a więc od góry do dołu, z użyciem mięśni brzucha pod koniec wydechu. Dźwięk oddechu ujjayi wydobywa się podczas wdechu i wydechu przez zwężoną głośnię. Ujjayi jest pomocne w zwalczaniu zaflegmienia i w chorobach krtani, spowalnia akcję serca i obniża ciśnienie krwi;
• sitkari – oddech syczenia – w którym wydajemy w czasie wdechu dźwięk przypominający sylabę si, powietrze wciągamy przez otwarte usta, ale zęby górnej i dolnej szczęki stykają się, a powietrze przepływa po wilgotnym języku i przez jamę ciała, wywołując efekt chłodzenia, ma ogólne działanie rozluźniające i uspokajające;
• sitali – podobnie jw., z tym że język jest zwinięty w rurkę;
• bhramari – brzęczenie pszczoły, łączy oddech z wibrującym dźwiękiem – ma pozytywny wpływ na gardło i wzmacnia głos oraz tonizuje układ nerwowy;
• kapalabhati – oczyszczanie głowy – praktyka ta usuwa z nosa śluz i oczyszcza zatoki czołowe i przynosowe oraz pozostałe górne drogi oddechowe, wykonuje się jako czyste oddychanie brzuszne, klatka piersiowa nie uczestniczy aktywnie w procesie oddychania, wydech następuje w szybkim tempie w wymuszony sposób poprzez napinanie mięśni brzucha (wdech pasywny, wydech aktywny);
• bhastrika – oddech miecha – pranajama podobna do kapalabathi, różni się tym, iż podczas gdy w kapalabhati aktywny jest tylko wydech, a wdech jest bierny, w bhastrice aktywnie wdychamy i wydychamy, bhastrice przypisuje się te same uzdrawiające efekty jak kapalabhati, tylko silniejsze, podkreśla się pozytywny wpływ na wymianę gazową i obniżanie zawartości dwutlenku węgla w organizmie.
• agnisara kriya – ćwiczenie ognia – polega na szybkim napinaniu i rozluźnianiu mięśni brzucha po wydechu, a więc wzmacnia mięśnie brzucha i masuje narządy jamy brzusznej, w tym ćwiczeniu powstają duże ilości ciepła, dlatego ćwiczenie nazywa się agni – czyli ogień (15).

Sprawdź wszystkie produkty dostępne w naszym sklepie internetowym -> TUTAJ

Podsumowanie

Joga i rehabilitacja pulmonologiczna (RP) opierają się na podobnych zasadach, które uzupełniają się wzajemnie. Oba te systemy opieki są wielowymiarowe i obejmują aktywność fizyczną, techniki zmiany zachowań oraz wsparcie psychologiczne w celu poprawy wyników leczenia. Chociaż ćwiczenia fizyczne są wspólnym elementem RP i jogi, istnieją między nimi znaczące różnice pod względem formy lub rodzaju. Głównym składnikiem ćwiczeń fizycznych w RP są ćwiczenia aerobowe, które angażują większe grupy mięśni w sposób powtarzalny, takie jak chodzenie lub jazda na rowerze, w celu budowania wydolności sercowo-oddechowej. Ta forma nie jest tradycyjnie uwzględniana w jodze, gdzie nacisk kładzie się na pozycje statyczne. Są one mniej intensywne niż ćwiczenia aerobowe lub oporowe. Biorąc pod uwagę nacisk na ćwiczenia o niskiej intensywności i ich formę, włączenie jogi do RP może pomóc w rozwiązaniu następujących problemów:

1. Połączenie ćwiczeń o niskiej i wysokiej intensywności może stanowić okazję do lepszego dostosowania programu do „dobrych i złych dni”, o których zazwyczaj informują pacjenci.
2. Joga ułatwia stopniowe przechodzenie od ćwiczeń o niskiej intensywności do ćwiczeń o średniej i wysokiej intensywności.
3. Joga wymaga mniej miejsca i sprzętu w porównaniu z chodzeniem lub jazdą na rowerze; można ją również wykonywać w pomieszczeniach, co sprzyja utrzymaniu uczestnictwa nawet przy ekstremalnych zmianach pogody.

Joga wywodzi się z subkontynentu indyjskiego, a jej filozofia, elementy i praktyki są ściśle związane z kulturą indyjską. Może to sprawiać wrażenie, że jest ona skomplikowana i mniej przystępna dla uczestników z innych części świata. Jednak literatura pokazuje, że protokoły jogi dla osób z POChP zostały z powodzeniem zbadane w różnych krajach oraz wśród różnych populacji. Ponadto dodatkowe materiały pomocnicze, takie jak zdjęcia i filmy dotyczące wykonywania pozycji jogi lub technik oddychania, mogą być pomocne w utrwalaniu prawidłowych sposobów wykonywania tych technik. Stąd taki charakter naszej pracy, w której położono duży wysiłek na zobrazowanie technik wykonywania poszczególnych pozycji oddechowych.

Jesteśmy przekonani, że zespół realizujący program RP, w tym fizjoterapeuci, może zostać przeszkolony przez doświadczonych trenerów jogi, aby skutecznie realizować program RP oparty na jodze. Chociaż joga może sprawić, że RP stanie się bardziej atrakcyjny, dłuższe sesje i czas trwania interwencji mogą spowodować ryzyko rezygnacji pacjentów. Dlatego ważne jest, aby sesje te były bardziej angażujące poprzez włączenie innowacyjnych metod, takich jak więcej zajęć grupowych, przekazywanie jasnych celów każdej sesji, aby pacjenci wiedzieli, czego mogą się spodziewać, planowanie i monitorowanie ćwiczeń w domu, rozdawanie materiałów do czytania i instrukcji ćwiczeń do wykonywania w domu. Aby zoptymalizować czas trwania sesji, pacjentom można zaproponować różne kombinacje elementów. Na przykład jeśli pacjentom zaleca się trening oporowy przez 3 dni w tygodniu, pozostałe 3-4 dni można przeznaczyć na pozycje jogi i techniki oddychania, medytację i spacery, które mogą odbywać się 5-6 dni w tygodniu. Wszystko zależy od możliwości i chęci chorych.

Piśmiennictwo

1. Spruit M.A. et al.: Key Concepts and Advances in Pulmonary Rehabilitation. „Am J Respir Crit Care Med.”, 2013, PMID, 2412781.
2. Sahasrabudhe S.D., Orme M.W., Jones A.V. et al.: Potential for integrating yoga within pulmonary rehabilitation and recommendations of reporting framework. „BMJ Open Resp Res”, 2021, 8.
3. McCall M.C., Ward A., Roberts N.W. et al.: Overview of systematic reviews: yoga as a therapeutic intervention for adults with acute and chronic health conditions. „Evid Based Complement Alternat Med”, 2013, 945895.
4. Desveaux L., Lee A., Goldstein R. et al.: Yoga in the management of chronic disease: a systematic review and meta-analysis. „Med Care”, 2015, 53, 653.
5. Li C., Liu Y., Ji Y. et al.: Efficacy of yoga training in chronic obstructive pulmonary disease patients: a systematic review and meta-analysis. „Complement Ther Clin Pract”, 2018, 30, 33-7.
6. Cramer H., Haller H., Klose P. et al.: The risks and benefits of yoga for patients with chronic obstructive pulmonary disease: a systematic review and meta-analysis. „Clin Rehabil1”, 2019, 33, 1847-62.
7. Wu L-L., Lin Z.-K., Weng H.-D. et al.: Effectiveness of meditative movement on COPD: a systematic review and meta-analysis. „Int J Chron Obstruct Pulmon Dis”, 2018, 13, 1239-50.
8. Dua R., Malik S., Bhadoria A.S. et al.: Effectiveness of Telemedicine Interventions in Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) Management: A Randomized Controlled Trial Comparing Yoga Therapy and Pulmonary Rehabilitation Over Three Months. „Cureus”, 2024, 16 (3).
9. Nolan C.M., Brighton L.J., Mo Y. et al.: Meditative movement for breathlessness in advanced COPD or cancer: a systematic review and meta-analysis. „Eur Respir Rev”, 2023, 32, 220243.
10. Bilagi A. et al.: The Role of Yoga in Palliative Care: Insights from a Single Case Study. „Cureus”, 2025,
    17 (5).
11. Bryan S., Zipp G., Breitkreuz D.: The Effects of Mindfulness Meditation and Gentle Yoga on Spiritual Well-Being in Cancer Survivors: A Pilot Study. „Altern Ther Health Med.”, 2021, 27 (3), 32-38.
12. Tew G.A., Wiley L., Ward L. et al.: Chair-based yoga programme for older adults with multimorbidity:
    RCT with embedded economic and process evaluations. „Health Technol Assess”, 2024, 28 (53), 1-152.
13. Shen L., Zhang Y., Su Y., Weng D., Zhang F., Wu Q., Chen T., Li Q., Zhou Y., Hu Y., Jiang X., Jin X., Zhang A., Li H.: New pulmonary rehabilitation exercise for pulmonary fibrosis to improve the pulmonary function and quality of life of patients with idiopathic pulmonary fibrosis: a randomized control trial. „Ann Palliat Med”, 2021, 10 (7), 7289-97.
14. Jayawardena R., Ranasinghe P., Ranawaka H., Gamage N., Dissanayake D., Misra A.: Exploring the therapeutic benefits of Pranayama (yogic breathing): A systematic review. „Int J Yoga”, 2020, 13,
    99-110.
15. Skuban R.: Pranajama – uzdrawiająca moc oddechu. Studio Astropsychologii, Białystok 2018.

Galeria

Zobacz więcej