Rola elektrostymulacji mięśni dna miednicy w leczeniu obniżenia narządów miednicy

Streszczenie: Wypadanie narządów miednicy mniejszej (POP, ang. pelvic organ prolapse) jest jednym z zaburzeń dna miednicy, które często wiąże się z nietrzymaniem moczu lub stolca. Dotyka głównie kobiety, co jest związane z różnicami anatomicznymi w budowie miednicy. W Europie częstość występowania POP wynosi od 1,8% do 38%. Elektrostymulacja to metoda polegająca na stosowaniu prądów elektrycznych w celu wywołania skurczów mięśni dna miednicy. Może być szczególnie pomocna dla osób, które mają trudności z dobrowolnym aktywowaniem tych mięśni lub potrzebują dodatkowej pomocy w ich wzmocnieniu i ponownym wytrenowaniu.

Słowa kluczowe: obniżenie narządów miednicy, dysfunkcje dna miednicy, ćwiczenia mięśni dna miednicy, terapia elektrostymulacją, elektrostymulacja mięśni dna miednicy

Mięśnie dna miednicy to grupa mięśni, które tworzą wsparcie dla narządów wewnętrznych, takich jak pęcherz moczowy, macica i jelita. Dzielą się one na kilka warstw i mają za zadanie utrzymywanie tych narządów w prawidłowej pozycji, kontrolowanie oddawania moczu i stolca. Ponadto mają one istotne znaczenie w procesie porodu, utrzymują odpowiednią funkcjonalność i wspomagają procesy porodu naturalnego. Miednicę kostną tworzą dwie kości biodrowe i kość krzyżowa. Mięśnie dna miednicy tworzą przeponę miednicy i przeponę moczowo-płciową. W skład przepony miednicy wchodzą:

1. Mięsień dźwigacz odbytu – rozciąga się od kości krzyżowej do czworobocznego otworu miednicy, stanowiąc wsparcie dla narządów miednicy. Dzieli się na trzy części:
   
   • mięsień łonowo-odbytniczy (otacza odbytnicę, kontroluje defekację),
   • mięsień łonowo-pochwowy (wspomaga funkcje seksualne i podtrzymuje narządy miednicy),
   • mięsień kulszowo-odbytniczy (stabilizuje dno miednicy, wspomaga mikcję i defekację).
2. Mięsień guziczny – wspomaga mięsień dźwigacz odbytu, działając w kierunku dogrzbietowym.

Przepona moczowo-płciowa to:

1. Mięsień poprzeczny krocza głęboki – utrzymuje cewkę moczową w obrębie przepony moczowo-płciowej.
2. Mięsień zwieracz cewki moczowej – zamyka światło cewki moczowej.

Mięśnie powierzchniowe krocza:

1. Mięsień kulszowo-jamisty – działa na ciało jamiste łechtaczki, wypychając krew do przodu.
2. Mięsień opuszkowo-gąbczasty – kurczy się podczas stymulacji seksualnej u kobiet, zwężając wejście do pochwy.
3. Mięsień poprzeczny krocza powierzchowny – napina środek ścięgnisty krocza.
4. Mięsień zwieracz zewnętrzny odbytu – w spoczynku zamyka odbyt, a w skurczu silnie przyciska jego boczne ściany (1).

W mięśniach dna miednicy występuje mieszanka włókien mięśniowych, z przewagą włókien wolnokurczliwych. Te mięśnie są głównie odpowiedzialne za utrzymanie długotrwałego napięcia, które stabilizuje narządy miednicy i kontroluje funkcje takie jak oddawanie moczu i stolca. W czasie intensywnych czynności, takich jak kaszel, kichanie czy podnoszenie ciężarów, wykorzystywane są również włókna szybkokurczliwe. Z tego powodu trening mięśni dna miednicy powinien obejmować zarówno elementy pracy nad wytrzymałością, jak i siłą oraz szybkością, aby poprawić ogólną funkcję mięśni i zapobiec ich osłabieniu (2).

Obniżenie narządów miednicy mniejszej

Wypadanie narządów miednicy mniejszej (POP, ang. pelvic organ prolapse) definiowane jest jako „zejście przedniej lub tylnej ściany pochwy lub samej macicy” (3). Jest to jedna z dysfunkcji w obrębie dna miednicy, której często towarzyszy nietrzymanie moczu lub stolca. Wypadanie narządów miednicy dotyczy w zdecydowanej większości kobiet, głównie z powodu różnic anatomicznych w obrębie miednicy. W Europie częstość występowania POP mieści się w przedziale od 1,8% do 38%. Ze względu na wstydliwy charakter tego problemu podane dane mogą być niedoszacowane. Wiele kobiet boryka się z tym problemem przez wiele lat, nie zgłaszając się po pomoc, co wprowadza dodatkowe trudności w jego wczesnym wykrywaniu i leczeniu (4).

Stopień nasilenia obniżenia narządów miednicy mniejszej ocenia się za pomocą skali POP-Q (ang. pelvic organ prolapse-qualification), która jest pięciostopniowa (od 0 do 4), przy czym 0 oznacza brak obniżenia, a 4 całkowite wypadanie narządu (5). Pacjentki z POP zgłaszają takie dolegliwości jak: uczucie siedzenia na piłce lub ciężkiej masie w okolicy krocza podczas chodzenia, ból odcinka lędźwiowego, trudności w oddawaniu moczu lub stolca, a także konieczność włożenia palców do pochwy w celu ułatwienia oddania moczu lub stolca (3, 5). Badania wskazują na silny związek między uszkodzeniem mięśnia dźwigacza odbytu a wypadaniem narządów miednicy. Im bardziej osłabiony lub uszkodzony jest ten mięsień, tym bardziej nasilone objawy zgłaszają pacjentki (6).

Teoria integralna Petrosa i Ulmstena wyjaśnia, jak ważny w utrzymaniu statyki narządów miednicy oraz w kontrolowaniu funkcji trzymania moczu i stolca jest związek między mięśniami dna miednicy (MDM) a strukturami więzadłowymi i powięziowymi. Według tej teorii jakiekolwiek nieprawidłowości w strukturze mięśniowej i/lub łącznej prowadzą do zaburzeń czynnościowych (4, 7). Czynniki ryzyka zaburzeń w obrębie dna miednicy to m.in.: poród siłami natury i cesarskie cięcie, liczne porody, ciąża, operacje chirurgiczne, nadwaga, intensywna aktywność fizyczna oraz wykonywany zawód (3, 4, 6, 8).

Galeria