Samodzielność zawodowa fizjoterapeuty – fikcja prawna czy rzeczywistość?

Natomiast osoby posiadające tytuł licencjata lub technika fizjoterapii mają zawężone uprawnienia zawodowe, a tym samym samodzielność, nie mogą bowiem kwalifikować pacjentów do fizykoterapii i kinezyterapii, a także zlecać wyrobów medycznych oraz wydawać opinii i orzeczeń odnośnie do stanu funkcjonalnego osób poddawanych fizjoterapii oraz przebiegu procesu fizjoterapii. W rezultacie należy stwierdzić, że poziom wykształcenia (studia magisterskie) ma decydujący wpływ na zakres samodzielności zawodowej fizjoterapeuty.

Ponadto fizjoterapeuta nieposiadający wymaganego ustawą okresu doświadczenia w zawodzie (co najmniej 3 lata w przypadków magistrów lub 6 lat w przypadku licencjatów i techników fizjoterapii) może udzielać świadczeń zdrowotnych w zakresie wynikającym z posiadanego tytułu zawodowego, wyłącznie na podstawie skierowania lekarza albo innego fizjoterapeuty posiadającego prawo samodzielnego udzielania świadczeń zdrowotnych z zakresu fizjoterapii.

Z zapisów ustawy o zawodzie fizjoterapeuty wyraźnie wynika wpływ poziomu wykształcenia i doświadczenia zawodowego na prawo do samodzielnego udzielania świadczeń zdrowotnych z zakresu fizjoterapii, a tym samym na rzeczywistą samodzielność zawodową fizjoterapeuty.

Poza ustawą określająca ogólny zakres kompetencji/czynności fizjoterapeuty ich zakres szczegółowy określony jest w aktualnym rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Aktualnie Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2018 r. w sprawie szczegółowego wykazu czynności zawodowych fizjoterapeuty (Dz.U. z 2018 r., poz. 1319) określa w załączniku szczegółowy wykaz czynności zawodowych fizjoterapeuty w ramach poszczególnych zadań zawodowych i odpowiadający im poziom wykształcenia, niezbędny do ich wykonywania. Rozporządzenie określa trzy poziomy wykształcenia (podstawowy, rozszerzony, specjalistyczny) niezbędne do wykonywania czynności zawodowych fizjoterapeuty. Poziom rozszerzony posiada osoba, która uzyskała dyplom potwierdzający uzyskanie tytułu magistra, a poziom specjalistyczny posiada fizjoterapeuta z tytułem specjalisty w dziedzinie fizjoterapii lub tytułem specjalisty rehabilitacji ruchowej II stopnia. Czynności zawodowe w ramach poszczególnych zadań zawodowych wykonuje fizjoterapeuta posiadający wiedzę i umiejętności niezbędne do ich wykonywania potwierdzone dokumentami właściwymi dla poziomu wykształcenia niezbędnego do ich wykonywania.

Bezwzględnym obowiązkiem każdego fizjoterapeuty jest przestrzeganie normatywnego zakresu czynności adekwatnego do jego wykształcenia/uprawnień, a jego przekroczenie będzie stanowić podstawę odpowiedzialności prawnej.

Zlecenia lekarskie

Zgodnie z ustawową zasadą generalną fizjoterapeuta powinien wykonywać swój zawód z należytą starannością, zgodnie z zasadami etyki zawodowej, poszanowaniem praw pacjenta, dbałością o jego bezpieczeństwo i wykorzystując wskazania aktualnej wiedzy medycznej.

W praktyce fizjoterapeuta wykonuje dwa rodzaje, tj. czynności samodzielne i na zlecenie lekarskie. Ich rodzaj zależy w dużym stopniu od miejsca wykonywania świadczeń. Przykładowo, w szpitalach i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego fizjoterapeuta realizuje przede wszystkim zlecenia lekarskie.

Przy wykonywaniu zawodu fizjoterapeuta współpracuje z osobami wykonującymi inne zawody medyczne szczególnie z lekarzami. Za ustawowo określony przejaw samodzielności zawodowej fizjoterapeuty należy uznać jego prawo do żądania uzasadnienia zleconej czynności, a przede wszystkim prawo do odmowy wykonania świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 u.z.f. w przypadku uzasadnionych wątpliwości odnoszących się do zleceń lekarza w zakresie fizjoterapii fizjoterapeuta ma prawo domagać się od lekarza, który wydał zlecenie, by uzasadnił potrzebę jego wykonania, a także ma prawo odmowy wykonania określonego świadczenia. Odmowę wykonania świadczenia fizjoterapeuta uzasadnia w dokumentacji medycznej i informuje o niej lekarza zlecającego. Wątpliwości powinny być przede wszystkim związane z istnieniem przeciwwskazań do wykonania danego zabiegu u konkretnego pacjenta. W praktyce odmowa powinna wynikać z wiedzy medycznej oraz dotyczącej konkretnego pacjenta i być wyrazem dbałości o jego bezpieczeństwo. Przykładowo, zasadna będzie odmowa wykonania zabiegu elektroterapii na bark u pacjenta z rozrusznikiem serca.

Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 u.z.f. fizjoterapeuta ma prawo wglądu do dokumentacji medycznej pacjenta oraz do uzyskania od podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych pełnej informacji w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych metodach diagnostycznych, leczniczych, rehabilitacyjnych, zapobiegawczych i dających się przewidzieć następstwach podejmowanych działań, w zakresie niezbędnym do udzielanych przez siebie świadczeń zdrowotnych.

Galeria