Tendinopatia ścięgna Achillesa – przewodnik terapeuty, cz. 2

Streszczenie: Tendinopatia ścięgna Achillesa to powszechna choroba przeciążeniowa. Druga część artykułu koncentruje się wokół tematu prawidłowej diagnostyki tej jednostki chorobowej. Pomimo że tendinopatię ścięgna Achillesa diagnozuje się głównie na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego, to w niektórych przypadkach w celu przeprowadzenia prawidłowej diagnostyki różnicowej konieczne może być wykonanie badań obrazowych.

Słowa kluczowe: ścięgno Achillesa, tendinopatia, ćwiczenia, ból ścięgna, diagnostyka

Tendinopatia ścięgna Achillesa (AT, ang. Achilles tendinopathy) może objawiać się w środkowej części ścięgna (MAT, ang. midportion Achilles tendinopathy) lub na jego przyczepie do kości piętowej (IAT, ang. insertional Achilles tendinopathy) – oba punkty podlegają różnym naprężeniom mechanicznym i charakteryzują się specyficznymi patologiami. W pierwszej części artykułu zostały omówione takie zagadnienia jak anatomia i patofizjologia ścięgna Achillesa, a także epidemiologia, czynniki ryzyka oraz objawy i możliwości prewencji tendinopatii. Część druga jest skupiona wokół diagnostyki oraz różnic występujących w zależności od lokalizacji problematycznej części ścięgna.

Diagnostyka – wprowadzenie

Diagnostyka AT jest oparta przede wszystkim o wywiad i dokładną ocenę kliniczną pacjenta (1, 2).

W celu postawienia prawidłowej diagnozy konieczne są:

1. Przeprowadzenie obszernego wywiadu i ustalenie historii dolegliwości:
   
   • u pacjenta wystąpił zwykle epizod przeciążenia (np. poprzez zwiększenie intensywności lub objętości aktywności w krótkim czasie) cyklem rozciągania i skracania, takiego jak chodzenie, bieganie, skakanie;
   • zwiększenie nasilenia bólu i wpływu na funkcjonowanie następuje zazwyczaj stopniowo. Na początku pacjenci zgłaszają niewielkie objawy (ból albo sztywność) podczas obciążania po dłuższym odpoczynku lub śnie. Pojawia się też ból po rozpoczęciu chodzenia lub biegania, który ustępuje po kilku minutach (symptom określany jako „fenomen rozgrzania”);
   • w miarę rozwoju choroby objawy trwają przez kilka godzin lub nawet dni po okresach aktywności, a ostatecznie utrzymują się przez cały jej okres, poważnie ją ograniczając.
2. Ocenienie bólu:
   
   • zbadanie intensywności i zachowania bólu podczas codziennych czynności obciążających ścięgno (chód/bieg/poruszanie się po schodach);
   • ustalenie, czy ból jest ogniskowy, czy rozproszony (jeśli pacjent wskazuje prosto na przyczep lub środkową część ścięgna Achillesa, sugeruje to tendinopatię, podczas gdy rozproszony ból jest prawdopodobnie związany z inną patologią);
   • określenie czasu potrzebnego na wyciszenie objawów (powrót do stanu wyjściowego), jeśli do ich wywołania dochodzi podczas zwykłych aktywności (stan, w którym nasilenie bólu trwa powyżej doby, można określić brakiem tolerancji na obciążenie);
   • oszacowanie bólu oraz stopnia obawy przy aktywnościach, które można wykonać w warunkach klinicznych (skoki, wspięcia na palce, marsz/bieg) → w tendinopatii dochodzi do nasilenia dolegliwości wraz ze wzrostem obciążenia oraz tempa ruchu (przykładowo – wspięcia na palce jednonóż będą bardziej bolesne niż wspięcia na palce obunóż (gdy są wykonywane z tą samą prędkością), a wspięcia na palce jednonóż wykonywane w szybkim tempie powinny być bardziej bolesne niż wykonywane powoli), dodatkowo w IAT pozycje obciążenia w mocnym zgięciu grzbietowym stawu skokowego mogą być bardziej bolesne z racji kompresji problematycznej części ścięgna;
   • zweryfikowanie zachowania bólu – czy dolegliwości zmniejszają się po „rozgrzaniu”, czy następnego dnia po obciążeniu ścięgna dolegliwości się nasilają – jeśli odpowiedzi na te pytania brzmią tak, to prawdopodobnie mamy do czynienia z bólem związanym ze ścięgnem (3-5).

Skale i kwestionariusze

W celu oceny stopnia niepełnosprawności oraz postępów w leczeniu można stosować kwestionariusz VISA-A. Ponadto przydatne mogą być kwestionariusz Foot and Ankle Ability Measure oraz skala Lower Extremity Functional Scale (6).

Czynniki psychologiczne

Przewlekła i wyniszczająca natura tendinopatii ścięgna Achillesa może prowadzić do lęku, depresji i ogólnie złej jakości życia. Szczególnie podatni są pacjenci, których poczucie tożsamości jest związane z uprawianym sportem. Pacjenci mogą rozwinąć strach przed bólem podczas ruchu, czyli kinezjofobię, co może mieć wpływ na proces leczenia i postrzeganie ciężkości urazu. Obecność negatywnych czynników psychologicznych może nie być łatwo widoczna. Tampa Scale of Kinesiophobia to 17-elementowy kwestionariusz zaprojektowany w celu oceny ciężkości kinezjofobii (7).

Galeria

Zobacz więcej