Zespół pasma biodrowo-piszczelowego u osób uprawiających turystykę górską

Streszczenie: Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS, ang. iliotibial band syndrome) to jeden z zespołów przeciążeniowych, który może powodować ból w obrębie stawu kolanowego u osób uprawiających turystykę górską. W terapii stosuje się głównie leczenie zachowawcze opierające się na kinezyterapii, rozluźnianiu powięziowym, terapii manualnej, fizykoterapii oraz metodach uzupełniających, takich jak np. kinezjotaping.

Słowa kluczowe: zespół pasma biodrowo-piszczelowego, turystyka górska, kinezjotaping

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS, ang. iliotibial band syndrome) jest jednym z najczęstszych zespołów przeciążeniowych powodujących ból kolana u osób aktywnych fizycznie. Schorzenie to występuje często u biegaczy, rowerzystów, wioślarzy lub u sportowców terenowych. Dolegliwości bólowe w okolicy stawu kolanowego pojawiają się podczas długotrwałych wędrówek kondycyjnych, np. w czasie treningu wojskowego lub podczas wypraw wysokogórskich, zwłaszcza podczas schodzenia w dół przy dużym nachyleniu terenu (1, 2). Główną przyczyną ITBS u osób uprawiających turystykę górską są przeciążenia stawu kolanowego i pasma biodrowo-piszczelowego, związane bezpośrednio z ekspozycją na warunki panujące w górach. W zależności od stopnia trudności szlaku, długości trwania wędrówki, nachylenia terenu, konieczności użycia rąk do wspinaczki, zeskoków i innych czynników niekorzystnych dla stawów kolanowych ryzyko wystąpienia dolegliwości bólowych wzrasta. Szczególnie narażone na przeciążenia są osoby niewytrenowane, z niedostatecznym przygotowaniem motorycznym do tego rodzaju wysiłków, z niewypracowaną siłą mięśni uda oraz z brakiem równowagi mięśniowej. W niektórych przypadkach dolegliwości te są związane z wcześniejszym urazem stawu. Schorzenie to dwukrotnie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, jak również u osób z nadwagą (3).

Choć problem ten wynika z zaburzeń biomechaniki całej kończyny dolnej, to dolegliwości bólowe koncentrują się głównie w obszarze przedniego i bocznego przedziału stawu kolanowego. W tym obszarze dochodzi do tarcia pasma biodrowo-piszczelowego o boczny nadkłykieć kości udowej. Występuje ucisk tłuszczu i tkanki łącznej w okolicy pasma biodrowo-piszczelowego oraz przewlekłe zapalenie kaletki pasma biodrowo-piszczelowego (4).

Do wystąpienia przeciążeń stawu kolanowego mogą prowadzić: błędy treningowe, nieprawidłowa technika chodzenia po górach, duża intensywność treningów, długość czasu trwania wysiłku i powtarzalność ruchów. Dolegliwości bólowe kolan mogą być również wynikiem nieprawidłowości anatomicznych stawów kończyn dolnych, dysbalansu mięśniowego, wadliwego wysklepienia stóp lub rozwijających się zmian zwyrodnieniowych stawu kolanowego (5).

Postępowanie rehabilitacyjne

Dolegliwości związane z ITBS w większości przypadków leczone są zachowawczo. Zaleca się unikanie czynności, która wywołuje ból, odpoczynek oraz krioterapię miejscową aż do ustąpienia objawów ostrych. Po treningu stosuje się masaż rozluźniający mięśnia naprężacza powięzi szerokiej uda. Dla podtrzymania efektów masażu pasma biodrowo-piszczelowego można zastosować aplikację taśmy kinezjotaping. Z metod fizykalnych stosuje się ultradźwięki, falę uderzeniową, laser oraz elektrostymulację prądami TENS (6-8). Podstawą leczenia zachowawczego jest kinezyterapia, opierająca się na wzmocnieniu mięśni kończyny dolnej (rotatorów zewnętrznych i odwodzicieli stawu biodrowego) i wyrównaniu dysbalansu mięśniowego poprzez rozluźnienie mięśni antagonistycznych (przywodzicieli, rotatorów wewnętrznych) (9). Można to otrzymać poprzez rozluźnienie napiętego pasma biodrowo-piszczelowego, np. rollerem piankowym. Stosuje się również terapię powięziową, masaż tkanek głębokich i opracowanie punktów spustowych. Poprawa stabilizacji ciała następuje poprzez wzmocnienie mięśni głębokich i trening równowagi z jednoczesną pracą nad zwiększeniem mobilności stawów biodrowych i miednicy. Po powrocie do aktywności sportowej zaleca się trening przerywany do momentu wystąpienia pierwszego bólu (10). Na tym etapie leczenia zachowawczego można wspomagać pracę kończyny dolnej taśmą kinezjotaping lub inną formą stabilizacji dynamicznej (fot. 1-2).

Ze względu na to, że ITBS niekorzystnie wpływa na jakość życia pacjentów w kontekście zdrowia i uprawianego sportu, istotne jest wdrożenie skutecznych działań fizjoterapeutycznych, opierających się na kinezyterapii, terapii manualnej, fizykoterapii oraz metodach uzupełniających, takich jak np. kinezjotaping. Niestety pomimo wielu możliwości leczniczych, jakie dają medycyna i fizjoterapia, nadal nie ma jednolitych wytycznych co do postępowania z pacjentami z tym schorzeniem. Rola poszczególnych metod leczenia zachowawczego nie została jeszcze dokładnie zbadana i nadal pozostaje sprzeczna i niejasna, co potwierdza aktualne piśmiennictwo (8-10). Istnieje zatem dalsza potrzeba opracowania i ujednolicenia algorytmów postępowania fizjoterapeutycznego dla pacjentów z zespołem pasma biodrowo-piszczelowego oraz zróżnicowania tego problemu z innymi schorzeniami, np. z zapaleniem mięśnia podkolanowego.

Piśmiennictwo

1. Jensen A.E., Laird M., Jameson J.T., Kelly K.R.: Prevalence of Musculoskeletal Injuries Sustained During Marine Corps Recruit Training. „Mil Med”, 2019, 184 (1), 511-20.
2. Strauss E.J., Kim S., Calcei J.G., Park D.: Iliotibial band syndrome: evaluation and management. „J Am Acad Orthop Surg”, 2011, 19 (12), 728-36.
3. Flato R., Passanante G.J., Skalski M.R., Patel D.B., White E.A., Matcuk G.R.Jr: The iliotibial tract: imaging, anatomy, injuries, and other pathology. „Skeletal Radiol”, 2017, 46 (5), 605-22.
4. Foch E., Reinbolt J.A., Zhang S., Fitzhugh E.C., Milner C.E.: Associations between iliotibial band injury status and running biomechanics in women. „Gait Posture”, 2015, 41 (2), 706-10.
5. Beals C., Flanigan D.: A Review of Treatments for Iliotibial Band Syndrome in the Athletic Population. „J Sports Med”, (Hindawi Publ Corp) 2013, 367169.
6. Jiménez Díaz F., Gitto S., Sconfienza L.M., Draghi F.: Ultrasound of iliotibial band syndrome. „J Ultrasound”, 2020, 23 (3), 379-85.
7. Wissman R.D., Pomeranz S.J.: Friction Syndromes of the Knee: The Iliotibial Band and Anterior Fat Pads. „J Surg Orthop Adv”, 2018, 27 (1), 77-80.
8. Friede M.C., Innerhofer G., Fink C., Alegre L.M., Csapo R.: Conservative treatment of iliotibial band syndrome in runners: Are we targeting the right goals? „Phys Ther Sport”, 2022, 54, 44-52.
9. Opara M., Kozinc Ž.: Stretching and Releasing of Iliotibial Band Complex in Patients with Iliotibial Band Syndrome: A Narrative Review. „J Funct Morphol Kinesiol”, 2023, 8 (2), 74.
10. Ding G.Y., Shi S.Y., Ling X.Y., Yuan J.J., Zhang Z., Luo C., Xiao L.W., Tong P.J.: Clinical diagnosis and treatment for iliotibial band syndrome). „Zhongguo Gu Shang”, 2018, 31 (10), 965-70.

dr n. o zdr. Marta Barłowska
Zakład Biomechaniki i Kinezjologii
Katedra Nauk Biomedycznych
IF WNZ UJCM, Kraków

Galeria