Nowe kierunki w technologii terapii falą uderzeniową: radialna, skupiona i Wide Focus w fizjoterapii i ortopedii

Tryb odwrócony (INVERT) – założenia fizyczne i zastosowania kliniczne

Tryb odwrócony (INVERT) opisano jako odwrócenie relacji między energią impulsu a gęstością impulsów w czasie: przy wyższej mocy stosuje się niższą częstotliwość/gęstość impulsów, natomiast przy niższej mocy – wyższą częstotliwość. W założeniu strategia ta ma redukować zjawisko kawitacji, zwiększać tolerancję zabiegu oraz poprawiać efektywność penetracji impulsów (mniejsze tłumienie przez kieszenie powietrza) – co zostało wskazane w materiałach urządzenia LiKAMED. Z naukowego punktu widzenia logika trybu INVERT jest spójna z danymi fizycznymi i wytycznymi dawkowania ESWT:

Energia strumienia (EFD) oraz częstotliwość (Hz) są kluczowymi zmiennymi dawkowania ESWT – wraz z liczbą impulsów (16). Wzrost częstotliwości (PRF) przy stałej energii może nasilać uszkodzenia tkanek poprzez kumulację kawitacji, natomiast obniżenie PRF pozwala pęcherzykom gazu rozpuścić się pomiędzy kolejnymi uderzeniami – co redukuje urazowość i ból. Zarówno fale radialne, jak i skupione posiadają fazę ujemnego ciśnienia i mogą generować kawitację – co stanowi mechanizm zarówno użyteczny, jak i potencjalnie bolesny; kontrola kawitacji poprzez dobór EFD i PRF ma znaczenie praktyczne. W praktyce klinicznej dawki wyższe (EFD) dają silniejsze efekty biologiczne, ale kosztem tolerancji bólowej; sprzężenie odwrotne EFD↔PRF może umożliwiać bezpieczniejsze stosowanie wyższych energii przy akceptowalnym komforcie pacjenta (9).

Tryby pracy fali uderzeniowej – liniowy, trójkątny, pulsacyjny, odwrócony

Nowoczesne urządzenia ESWT umożliwiają modulację impulsów, co wpływa na tolerancję bólu, ryzyko kawitacji i sposób dawkowania energii. Najważniejsze obserwacje z literatury i wytycznych:

• Tryb liniowy – stała energia i częstotliwość (PRF). Punkt odniesienia w większości protokołów. Przy wyższych EFD i PRF bywa mniej komfortowy; wytyczne zalecają dawkowanie z feedbackiem bólowym i stopniowe zwiększanie mocy/frekwencji. U fESWT typowe częstotliwości to ≤ 5 Hz, a dobór parametrów powinien uwzględniać odczucia pacjenta (15).
• Tryb trójkątny – płynne narastanie i opadanie energii w sekwencji. Poprawia tolerancję i pozwala osiągać docelowe EFD bez miejscowego znieczulenia, które może osłabiać efekty biologiczne (9, 13, 14).
• Tryb pulsacyjny – impulsy podawane w pakietach rozdzielonych przerwami. Przerwy zmniejszają odczuwanie bólu i ograniczają kumulację kawitacji; analizy wskazują, że niższe częstotliwości (< 10 Hz) wiążą się z lepszą redukcją bólu i tolerancją (11, 12).
• Tryb odwrócony (INVERT) – odwrotne sprzężenie EFD↔PRF: wyższa energia przy niższym PRF i odwrotnie. Celem jest ograniczenie kawitacji i poprawa komfortu przy zachowaniu efektywności bodźca; efekt fizycznie uzasadniony (10).

Mechanizmy działania terapii falą uderzeniową

Fale uderzeniowe to krótkie, wysokoenergetyczne impulsy akustyczne wywołujące w tkankach naprężenia i mikrouszkodzenia, które pobudzają procesy regeneracyjne – uwalnianie czynników wzrostu, aktywację komórek progenitorowych i remodelację macierzy (6). ESWT zwiększa ekspresję VEGF i eNOS, poprawiając mikrokrążenie i dotlenienie tkanek, co sprzyja gojeniu (6). Redukuje stężenie substancji P, wpływa na receptory bólowe i działa jak „reset” przewlekłych bodźców bólowych (4). Na poziomie komórkowym nasila proliferację fibroblastów, osteoblastów i miocytów oraz zwiększa syntezę kolagenu, co sprzyja leczeniu tendinopatii i gojeniu złamań (6). Różnice między RSWT, FSWT i Wide Focus:

• RSWT działa głównie powierzchownie,
• FSWT dociera głębiej, koncentrując energię,
• Wide Focus łączy oba mechanizmy, równomiernie stymulując większą objętość tkanek przy mniejszym obciążeniu punktowym.

Zastosowania kliniczne terapii falą uderzeniową

ESWT skutecznie redukuje ból i poprawia funkcję w przewlekłych tendinopatiach (ścięgno Achillesa, stożek rotatorów, łokieć tenisisty) (2, 3). RSWT działa lepiej w zmianach powierzchownych, a FSWT w głębszych (5). W zapaleniu rozcięgna podeszwowego i zwyrodnieniu stawów ESWT zmniejsza ból i poprawia mobilność; FSWT daje korzystniejsze efekty długoterminowe (5). Fale stymulują osteogenezę i angiogenezę, przyspieszając zrost kostny, zwłaszcza w przypadkach opóźnionego gojenia (6). ESWT dezaktywuje punkty spustowe, obniża napięcie mięśni i redukuje mediatory bólu (4).

Nowa forma przesyłu energii akustycznej, Wide Focus, może znaleźć szczególne zastosowanie w leczeniu obszarów wymagających jednoczesnego działania na tkanki powierzchowne i głębsze. Możliwość równomiernego rozkładu energii przy zachowaniu kontrolowanej penetracji czyni tę technologię potencjalnie użyteczną w tendinopatiach wielopoziomowych czy w leczeniu rozległych zespołów bólowych.

Perspektywy rozwoju technologii ESWT

Aktualne trendy technologiczne obejmują:

• rozwój hybrydowych form ESWT, łączących zalety fal radialnych i skupionych,
• personalizację terapii dzięki możliwości regulacji głębokości i rozkładu energii,
• poszukiwanie bardziej komfortowych dla pacjenta aplikacji o mniejszej bolesności.

W tym kontekście koncepcja Wide Focus wpisuje się w globalny trend zwiększania bezpieczeństwa i komfortu pacjenta przy zachowaniu skuteczności biologicznej (7). Technologia Likamed Wide Focus może stanowić nową kategorię w klasyfikacji fal uderzeniowych, potencjalnie wypełniając lukę pomiędzy falą radialną a skupioną. Jej unikatowość polega na zdolności do równomiernego rozkładu energii akustycznej w tkankach, co stwarza szansę na redukcję efektów ubocznych, poprawę komfortu pacjenta oraz poszerzenie spektrum wskazań klinicznych.

Galeria