Nurkowanie – forma niekonwencjonalnego wsparcia rehabilitacji żołnierzy powracających z bojowych misji zagranicznych – cz. II

Elementy wpływające na efekt rehabilitacyjny

Systematyczne prowadzenie turnusów rehabilitacyjno-szkoleniowych oraz monitorowanie efektów pokazało pozytywny (i często trwały) wpływ na nastawienie i tryb życia weterana, a w efekcie poprawę jego zdrowia psychicznego, która ma pośredni wpływ na zdrowie fizyczne (motywacja do zmiany stylu życia, znaczne lub całkowite ograniczenie spożycia używek, otwarcie na społeczność osób sobie podobnych oraz szerzej pojęte społeczeństwo). Pozytywne efekty, które zostały zaobserwowane, mają w wielu aspektach naukowe uzasadnienie.

Przyczyniają się do tego zarówno aspekty psychologiczne związane z uprawianiem płetwonurkowania (wymagającego stałego współdziałania i zaufania), jak i warunki środowiskowe, związane przede wszystkim z oddziaływaniem wody oraz ciśnienia hydrostatycznego.

Aspekty psychologiczne udziału w turnusie to w szczególności:

• wprowadzenie innego stresora odwracającego uwagę od stresu będącego konsekwencją doznanych urazów psychicznych,
• motywacja do działań – aktywizacja, mobilizacja po okresie zamknięcia w sobie,
• dobór odpowiednich zadań i ćwiczeń do możliwości uczestników i umiejętne reagowanie na zmieniające się uwarunkowania,
• wprowadzenie partnerstwa – odpowiedzialność za siebie i drugą osobę,
• uświadomienie uczestnikom zagrożeń i niebezpieczeństw – jako czynnik stymulujący dojrzałe zachowania,
• zachęta do udzielania wzajemnego wsparcia, przez co poczucie się potrzebnym, aktywizacja do działań społecznych i pomocy innym,
• poprawa poczucia własnej wartości (zdobycie uprawnień z dziedzin stanowiących specjalności wojskowe, poznanie własnych możliwości),
• świadomość konieczności utrzymania jak najlepszej sprawności fizycznej i odporności psychicznej – ważny bodziec w profilaktyce uzależnień i walce z nałogami,
• stany zbliżone do stanów nieważkości (tzw. antygrawitacja) – dające w wodzie poczucie tzw. komfortu kontroli ciała; szczególnie ważne dla osób z niepełnosprawnością ruchową (9),
• przebywanie w środowisku wodnym obniża poziom stresu – co obserwujemy w drugiej części cyklu szkoleniowego (po przełamaniu pierwszych barier) i co ma potwierdzenie w wynikach badań naukowych (10),
• deklarowany dobry sen po nurkowaniu, w sytuacji, gdzie środowisko weteranów często cierpi na bezsenność (9),
• czynniki mające oddziaływanie rehabilitacyjne wody opisane zostały już w opracowaniach naukowych. Są to w szczególności:
  • właściwości fizyczne wody, jak gęstość (zwiększony wysiłek fizyczny) i temperatura (stymulowanie wielu układów człowieka) i jej oddziaływanie na układ krążenia – zmniejszenie tętna i ciśnienia tętniczego krwi (tzw. odruch wodny) (9),
  • przewodność elektryczna wody – zjawisko chronaksji opisane przez dr. hab. inż. Andrzeja Krzyszkowskiego, wpływające na funkcjonowanie układu nerwowego zarówno obwodowego, jak i ośrodkowego (11),
  • ciśnienie hydrostatyczne (hiperbaria) podczas nurkowania ma wpływ na wiele układów człowieka, w tym układ sercowo-naczyniowy: tzw. „odruch na nurkowanie”, który objawia się skurczem naczyń krwionośnych kończyn (zmniejszeniem przepływu krwi przez kończyny) oraz zwolnieniem akcji serca, tzw. bradykardią. Podobne efekty zaobserwowano przy powietrznej ekspozycji hiperbarycznej (5).

Galeria