Wpływ zabiegu operacyjnego na proces rehabilitacji w leczeniu zespołu kanału nadgarstka

Streszczenie: Zespół kanału nadgarstka jest najczęściej występującą neuropatią z ucisku kończyny górnej, która w decydujący sposób wpływa na obniżenie jakości życia chorego. Celem pracy była ocena procesu usprawniania z dysfunkcją kanału nadgarstka w zależności od stopnia zaawansowania choroby, podjętej diagnostyki i czasu trwania choroby. Badaniem objęto 50 osób (38 kobiet i 12 mężczyzn) w wieku 35-65 lat ze zdiagnozowanym zespołem kanału nadgarstka. Oceniano występowanie takich objawów jak: ból, drętwienie, trudności w życiu codziennym związane z zespołem kanału nadgarstka (ZKN), zastosowaną terapię i efekty zastosowanego postępowania rehabilitacyjnego. Uzyskane wyniki potwierdziły wysoce istotną statystycznie zależność pomiędzy stopniem nasilenia bólu w nocy a podjęciem decyzji o leczeniu operacyjnym oraz to, że osoby skarżące się na regularne bóle nocne częściej korzystały z zabiegów rehabilitacyjnych. Stopień zaawansowania choroby będzie decydował o formie rehabilitacji w zespole kanału nadgarstka. Jedyną skuteczną formą rehabilitacji w przypadku zaawansowanego stadium choroby będzie zabieg operacyjny i fizjoterapia po nim.

Słowa kluczowe: zespół kanału nadgarstka, leczenie operacyjne, rehabilitacja, fizjoterapia, nerw pośrodkowy, neuropatia uciskowa

Zespół kanału nadgarstka (ZKN) to najczęstsza neuropatia uciskowa kończyny górnej, istotnie wpływająca na jakość życia pacjentów (4, 13). Objawia się: bólem, osłabieniem ręki, drętwieniem, mrowieniem i obniżonym czuciem w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego, często z promieniowaniem do przedramienia czy barku. Typowe są bóle nocne, a w zaawansowanych przypadkach może dojść do zaniku mięśni kłębu kciuka (10, 13). ZKN częściej dotyka kobiet (do trzech razy częściej niż mężczyzn), szczególnie w średnim i podeszłym wieku, z uwagi na zmiany hormonalne. W Polsce częstotliwość występowania ZKN szacuje się na około 1,5% (2). M. Koszewicz wskazuje na dwa szczyty zapadalności: między 33. a 45. rokiem życia oraz po 60. roku życia (11). ZKN jest uznawany za chorobę zawodową, zwłaszcza u osób wykonujących powtarzalne ruchy nadgarstka, np. szlifierzy, krawcowych czy pracowników biurowych (12). Czynniki predysponujące to: powtarzalne ruchy, nienaturalna pozycja kończyny, silny chwyt, zewnętrzny ucisk i wibracje (12).

Przyczyny powstawania zespołu kanału nadgarstka

Główną przyczyną jest zwężenie kanału nadgarstka, często w wyniku mikrourazów i przeciążeń (2, 11). Miejscowe czynniki to zmiany pourazowe, takie jak: złamania, osteofity, guzy, nerwiaki, tłuszczaki, gangliony oraz obrzęki wywołane procesami zapalnymi, np. zapalenie pochewek ścięgnistych (2). Do przyczyn ogólnoustrojowych należą: mocznica, przewlekłe dializy z amyloidozą, choroby tkanki łącznej, RZS, twardzina, stany z zatrzymaniem wody, np. ciąża, menopauza, hormonalna farmakoterapia (7) oraz czynniki genetyczne, zaburzenia odżywiania, awitaminozy, alkoholizm i cukrzyca (2).

Anatomia nerwu pośrodkowego i kanału nadgarstka

Nerw pośrodkowy to kluczowy nerw kończyny górnej, zawierający włókna czuciowe, ruchowe i współczulne. Powstaje ze splotu ramiennego, przebiega przez ramię i przedramię, a następnie przez kanał nadgarstka na dłoń (10). Uszkodzenie nerwu pośrodkowego prowadzi do poważnej dysfunkcji ręki, w tym utraty zdolności przeciwstawiania kciuka i zaburzeń czucia (10). Kanał nadgarstka jest ograniczony od strony grzbietowej przez kości nadgarstka, a od dłoniowej przez troczek zginaczy, tj. więzadło poprzeczne nadgarstka (13). Nerw pośrodkowy leży w kanale na ścięgnach mięśni, a jego światło zmniejsza się przy zgięciu dłoniowym (13).

Diagnostyka zespołu kanału nadgarstka

Diagnostyka ZKN opiera się na kryteriach Amerykańskiej Akademii Neurologii (1) obejmujących:

1. Wywiad: objawy takie jak ból, osłabienie, drętwienie w obszarze unerwienia nerwu pośrodkowego, nasilające się w nocy lub przy powtarzanych ruchach, łagodzone zmianą pozycji ręki (5, 13).
2. Badanie fizykalne: objawy mogą być wyzwalane przez opukiwanie lub ucisk nerwu pośrodkowego, ubytki czuciowe, osłabienie/zaniki mięśni kłębu kciuka (11, 22).
3. Działania potwierdzające: badania elektromiograficzne (EMG) i elektroneurograficzne (ENG) są złotym standardem (1, 10), potwierdzającym neuropatie uciskowe poprzez zwolnienie szybkości przewodzenia nerwu w nadgarstku (8).
4. Dalsze metody: badania obrazowe (RTG, MRI) w celu wykluczenia innych patologii; badania laboratoryjne dla wykluczenia chorób układowych, np. cukrzycy (11, 13).

Galeria