Znaczenie przetwarzania informacji sensorycznych i rozwoju układu nerwowego dla kształtowania kontroli posturalnej u dzieci we wczesnym dzieciństwie

Interwencje oparte na zasadach ASI® wykazują obiecujące efekty w populacjach z trudnościami przetwarzania sensorycznego: poprawę samoobsługi, partycypacji, organizacji zachowania oraz jakości reakcji posturalnych. Potrzebne są jednak badania o większej mocy i precyzyjnym opisie komponentów terapii (17-19).

Kluczowe jest dawkowanie bodźców i stopniowanie trudności. Zbyt szybkie odcięcie informacji wzrokowej u dziecka silnie zależnego od wzroku może prowokować dekompensację, podczas gdy stopniowa ekspozycja na niestabilne podłoża i kontrolowane manipulacje bodźcami sprzyjają adaptacji. Zasadą powinno być: tyle destabilizacji, ile potrzeba, by wywołać reakcję adaptacyjną, ale nie frustrację (8, 9, 20).

Środowisko sensomotoryczne o wysokiej różnorodności (zabawy koordynacyjne, różne faktury podłoża, aktywności na świeżym powietrzu, zadania obrotowe) przyspiesza dojrzewanie mechanizmów kontrolnych i zwiększa elastyczność reważenia. Wspiera to wnioski o roli bogatego środowiska dla rozwoju i funkcjonalnych wyników dziecka (15, 16).

W pomiarze warto łączyć posturografię z EMG i metodami neuroobrazowania o wysokiej rozdzielczości czasowej (EEG, NIRS). Umożliwi to śledzenie sprzężeń bodziec – reakcja w skali milisekund i budowę biofizycznie uzasadnionych modeli integracji sensorycznej, które mogą stanowić podstawę do modyfikacji postępowania terapeutycznego (5, 12).

Modele obliczeniowe (w tym oparte na estymacji stanu) mogą pełnić rolę „mostu” łączącego teorię z praktyką kliniczną: kalibracja wag sensorycznych i parametrów szumu dla konkretnego profilu dziecka pozwala symulować przebieg terapii in silico, wspierając personalizację interwencji (5, 9).

Pozostają pytania o trwałość efektów: „Czy korzyści po 10-12 tygodniach utrzymują się po roku?”, „Czy przenoszą się na funkcje szkolne i społeczne?” oraz „Które komponenty programu są konieczne, a które wystarczające?”. Projekty komponentowe oraz adaptacyjne schematy SMART mogą dostarczyć odpowiedzi o najwyższej wartości translacyjnej. Podsumowując, kontrola posturalna w dzieciństwie jest wynikiem współdziałania dojrzewających struktur mózgu, elastycznego reważenia sensorycznego i bogatego środowiska doświadczeń (1, 2, 5, 17).

Wnioski

Rozwój kontroli posturalnej we wczesnym dzieciństwie jest procesem dynamicznym, wieloczynnikowym i nieliniowym. Każda modalność zmysłowa wnosi specyficzne informacje, które są integrowane i dynamicznie ważone w zależności od wiarygodności bodźców. Diagnostyka powinna uwzględniać profil sensoryczny i warunki konfliktu bodźców, zaś interwencje – indywidualizację dawki i rodzaju stymulacji. Skuteczność podejścia ASI® znajduje potwierdzenie w wielu badaniach, choć wymaga dalszej weryfikacji w dobrze zaprojektowanych próbach. Kierunkiem rozwoju jest integracja neuroobrazowania, posturografia, EMG i modeli estymacji stanu dla budowy personalizowanych terapii (1, 2, 5, 17-19).

Piśmiennictwo

1. Peterka R.J.: Sensorimotor integration in human postural control. „Journal of Neurophysiology”, 2002, 88 (3).
2. Cuisinier R., Olivier I., Vaugoyeau M., Nougier V., Assaiante C.: Reweighting of sensory inputs to control quiet standing in children from 7 to 11 years old. „PLoS ONE”, 2011, 6 (5), 19697.
3. Mallau S., Vaugoyeau M., Assaiante C.: Postural strategies and sensory integration: no turning point between childhood and adolescence. „PLoS ONE”, 2010, 5 (9), 13078.
4. Woollacott M.H., Shumway-Cook A.: Changes in posture control across the life span: A systems approach. „Physical Therapy”, 1990, 70 (12).
5. Kuo A.D.: An optimal state estimation model of sensory integration in human postural balance. „Journal of Neural Engineering”, 2005, 2 (3), 235-49.
6. Wiener-Vacher S.R., Hamilton D.A., Wiener S.I.: Vestibular activity and cognitive development in children: Perspectives. „Frontiers in Integrative Neuroscience”, 2013, 7, 92.
7. Latash M.L., Singh T.: Neurophysiological Basis of Motor Control. 3rd ed. Champaign, IL: Human Kinetics, 2024.
8. Holst-Wolf J.M., Yeh I.-L., Konczak J.: Development of proprioceptive acuity in typically developing children: A cross-sectional study. „Frontiers in Human Neuroscience”, 2016, 10, 436.
9. Schmidt R.A., Lee T.D., Winstein C.J., Wulf G., Zelaznik H.N.: Motor Control and Learning: A Behavioral Emphasis. 6th ed. Champaign, IL: Human Kinetics, 2019.
10. Litovsky R.Y.: Development of the auditory system. In: Aminoff M.J., Boller F., Swaab D.F., eds. Handbook of Clinical Neurology. 2015, 129.
11. Chinn L.K., Doan J.B., Campus M. et al.: Development of infant reaching to tactile targets on the face. „Frontiers in Psychology”, 2019, 10, 9.
12. Stein B.E., Stanford T.R., Rowland B.A.: Development of multisensory integration from the perspective of the individual neuron. „Nature Reviews Neuroscience”, 2014, 15.
13. Hadders-Algra M.: Early human motor development: From variation to the ability to vary and adapt. „Neuroscience & Biobehavioral Reviews”, 2018, 90.
14. Hadders-Algra M.: Development of postural control during the first 18 months of life. „Dev Med Child Neurol”/„Exp Brain Res” (wybrane prace).
15. Dusing S.C.: Postural variability and development of skilled behaviors. „Infancy”, 2016, 21 (4).
16. Kyvelidou A., Harbourne R.T., Willett S.L., Stergiou N.: Sitting postural control in infants with typical development. „Pediatric Research”, 2009, 65 (5).
17. Schoen S.A., Lane S.J., Mailloux Z. et al.: A systematic review of Ayres Sensory Integration® intervention for children with autism. „Autism Research”, 2019, 12 (1).
18. Schaaf R.C., Benevides T., Mailloux Z. et al.: An intervention for sensory difficulties in children with autism: a randomized trial. „Journal of Autism and Developmental Disorders”, 2014, 44 (7).
19. Pfeiffer B., Koenig K., Kinnealey M., Sheppard M., Henderson L.: Effectiveness of sensory integration interventions in children with autism spectrum disorders: a pilot randomized trial. „American Journal of Occupational Therapy”, 2011, 65 (1).
20. Braddick O., Atkinson J.: Development of human visual function. „Vision Research”, 2011, 51 (13).

Galeria